Çocuklar Günde Ne Kadar Su İçmeli? Yaşa Göre Tablo

Çocuklar Günde Ne Kadar Su İçmeli? Yaşa Göre Su İhtiyacı ve Bebek Maması Suyu (2026)

Son güncelleme: 9 Kasım 2026 · Hazırlayan: AQUA BELLA Teknik Ekibi

Çocuklar günde ne kadar su içmeli? Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) ve Sağlık Bakanlığı'nın Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER 2022) günlük toplam su ihtiyacını 2–3 yaşta 1,3 litre, 4–8 yaşta 1,6 litre, 9–13 yaşta erkekte 2,1, kızda 1,9 litre olarak verir; 14 yaştan itibaren yetişkin değerleri (erkek 2,5, kız 2,0 litre) geçerlidir. Bu değerler yalnız bardakla içilen suyu değil, süt ve diğer içeceklerle yiyeceklerden gelen suyu da kapsar.

Bebeklere su ne zaman verilir? İlk 6 ay yalnız anne sütüyle beslenen bebeğe su verilmez; 6–12 ayda TÜBER 1–2 su bardağı kadar kaynatılıp soğutulmuş temiz su verilebileceğini yazar. Mama suyu ise Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre fokurdayarak kaynatılır ve en az 70 °C'deyken mamaya katılır.

Çocuklarda günlük su tüketimi; içilen su ile süt, çorba ve meyve gibi yiyecek ve içeceklerden gelen suyun toplamıdır ve yaşa, havaya ve hareketliliğe göre değişir. Yaşa göre değerleri EFSA'nın 2010 tarihli su görüşünden ve TÜBER 2022'den; bebek ve mama suyu bilgilerini WHO, İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti (NHS), ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ve Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) kaynaklarından aldık; kurumlar ayrıştığında her birini adıyla yazdık. Bu yazı genel bilgi verir; çocuğunuzun sağlığıyla ilgili sorular için çocuk doktorunuza danışın.

Çocuklar Günde Ne Kadar Su İçmeli? Yaşa Göre Tablo

EFSA ve TÜBER'e göre çocuğun günlük toplam su ihtiyacı 2–3 yaşta 1,3, 4–8 yaşta 1,6, 9–13 yaşta 1,9–2,1 litredir ve yaşla birlikte artar. TÜBER'in Ek 1.4.1 tablosu 2 yaştan itibaren EFSA ile aynı değerleri verir; bebek ve 1–2 yaş değerleri TÜBER tablosunda yer almadığı için EFSA'dan alınmıştır.

Yaş	Günlük toplam su	Kaynak
0–6 ay	Kilogram başına 100–190 mL	EFSA 2010
6–12 ay	0,8–1,0 litre	EFSA 2010
1–2 yaş (yaşamın 2. yılı)	1,1–1,2 litre	EFSA 2010
2–3 yaş	1,3 litre	EFSA 2010, TÜBER 2022
4–8 yaş	1,6 litre	EFSA 2010; TÜBER 2022 (4–6 ve 7–8 yaş)
9–13 yaş, erkek	2,1 litre	EFSA 2010; TÜBER 2022 (9–10 ve 11–13 yaş)
9–13 yaş, kız	1,9 litre	EFSA 2010; TÜBER 2022 (9–10 ve 11–13 yaş)
14 yaş ve üstü, erkek	2,5 litre	EFSA 2010; TÜBER 2022 (14 yaş, 15–17 yaş)
14 yaş ve üstü, kız	2,0 litre	EFSA 2010; TÜBER 2022 (14 yaş, 15–17 yaş)

EFSA bu değerlerin ılıman hava ve orta düzey fiziksel etkinlik için geçerli olduğunu belirtir. ABD Tıp Enstitüsü'nün (IOM, bugünkü adıyla Ulusal Tıp Akademisi) 2005 raporu da bu tür değerlerin kesin bir gereksinim gibi okunmamasını, fiziksel olarak hareketli olanlarda ve sıcak ortamda bulunanlarda daha fazla toplam su gerektiğini yazar. TÜBER'e göre ateşli hastalık ve ishal de sıvı ihtiyacını artırır.

Kilo başına su hesabı (Holliday-Segar) evde kullanılır mı?

Holliday-Segar yöntemi 1957'de Pediatrics dergisinde, damar yoluyla verilen sıvı tedavisindeki idame ihtiyacı için yayımlanmıştır. EFSA ve TÜBER sağlıklı çocuğun günlük hedefi için bu hesabı kullanmaz: EFSA yalnız ilk 6 ay için kilogram başına değer verir, sonrası için iki kurum da yaşa göre litre değerleri verir. Hasta çocuğun sıvı miktarına hekim karar verir.

Toplam Su ile İçilmesi Gereken Su Arasındaki Fark

Toplam su; içme suyunu, süt ve meyve suyu dahil bütün içecekleri ve yiyeceklerin içerdiği suyu kapsar, bu yüzden tablodaki litreler bardakla içilmesi gereken miktar değildir. IOM bu ayrımı ayrı sütunlarla gösterir:

Yaş (IOM 2005)	Yiyeceklerden	İçeceklerden (su dahil)	Toplam su
1–3 yaş	0,4 L	0,9 L	1,3 L
4–8 yaş	0,5 L	1,2 L	1,7 L
9–13 yaş, erkek	0,6 L	1,8 L	2,4 L
9–13 yaş, kız	0,5 L	1,6 L	2,1 L
14–18 yaş, erkek	0,7 L	2,6 L	3,3 L
14–18 yaş, kız	0,5 L	1,8 L	2,3 L

Türkçe yazılarda "içilmesi gereken su" diye sık verilen 1,3, 2,1, 2,4, 2,3 ve 3,3 litrelik değerler bu tablonun toplam su sütunudur. 4–8 yaş için bazı yazılarda görülen 1,4 litre ise EFSA, TÜBER ve IOM tablolarının hiçbirinde yoktur. EFSA ile IOM'un toplamları da birebir aynı değildir (4–8 yaşta 1,6 ve 1,7 litre); Türkiye'nin resmî rehberi TÜBER'dir ve değerleri EFSA ile aynıdır.

Bu değerler kaç bardak eder?

Bardak hacmi değiştiği için litreyi esas almak daha doğrudur. AAP, 1–3 yaş çocuğun su ya da süt dahil günde yaklaşık 4 cup, 4–8 yaştakilerin yaklaşık 5, daha büyüklerin 7–8 cup sıvıya ihtiyaç duyduğunu yazar. Cup bir ABD ölçüsüdür; AAP'nin içecek tablosu ons (oz) ve cup değerlerini yan yana verir (örneğin 4–8 oz için 0,5–1 cup); bu yazıda cup değerleri su bardağına çevrilmemiştir. Bardak hacmine göre karşılıklar 2 litre su kaç bardak eder? yazımızdadır.

Çocuklar Susuzluğa Neden Daha Hassas?

Bebekler ve küçük çocuklar susuzluğa yetişkinlerden daha açıktır: NHS bebekleri ve çocukları daha riskli gruplar arasında sayar, TÜBER de bebekleri susuzlukta en riskli grup olarak gösterir.

Vücut suyu: TÜBER'e göre vücut suyu bebeklik çağında %80'dir ve yaş ilerledikçe azalır.
Artan kayıplar: TÜBER'e göre sıcak hava, yoğun fiziksel etkinlik, diyette fazla protein ve tuz, ateş ve ishal su kaybını artırır.
Susama her zaman uyarmaz: TÜBER, su ile birlikte sodyum ve potasyum gibi mineraller de kaybedildiğinde susama duygusunun gelişmediğini yazar. NHS içecek için başkasına bağımlı olmayı da susuzluk nedenleri arasında sayar; küçük çocuğa suyu düzenli aralıklarla sunun.

Bebeklere Su Ne Zaman Verilir?

Bebeğe su, tamamlayıcı beslenmeye geçilen 6. aydan sonra verilir; TÜBER'e göre ilk 6 ay yalnız anne sütü alan bebeğin su ihtiyacı anne sütüyle karşılanır.

0–6 ay: WHO'nun tanımına göre yalnız anne sütüyle beslenen bebeğe su dahil başka sıvı ya da katı verilmez; istisnalar ağızdan sıvı tuz çözeltisi (ORS) ve vitamin, mineral ya da ilaç damlalarıdır. TÜBER tıbben gerekmedikçe su, şekerli su ve meyve suyu verilmemesini, AAP de bu yaşta ek su verilmemesini önerir.
6–12 ay: TÜBER 1–2 su bardağı kadar kaynatılıp soğutulmuş temiz su verilebileceğini yazar; AAP ve CDC günde 4–8 oz su verir ve AAP'ye göre sıvının geri kalanı anne sütünden ya da mamadan gelir.
12–24 ay ve 2–5 yaş: AAP sade su için günde 12–24 ayda 8–32 oz (1–4 cup), 2–5 yaşta 8–40 oz (1–5 cup) verir.

Mama alan bebekte mama, üreticinin tarif ettiği su miktarıyla hazırlanır; NHS fazladan su eklenmesinin bebeğe yeterli besin sağlamayabileceğini yazar. Ek su konusunu çocuk doktorunuza sorun.

Bebek Maması İçin Su Nasıl Hazırlanır?

Toz mama için su, WHO'ya göre fokurdayarak kaynatılır, kaynadıktan sonra en fazla 30 dakika bekletilir ve en az 70 °C'deyken mamaya katılır; WHO'ya göre bu sıcaklık toz mamada bulunabilecek E. sakazakii (CDC'deki adıyla Cronobacter) bakterisini öldürür. Aşağıdaki sıra, WHO/FAO'nun evde mama hazırlama adımlarını NHS'nin notlarıyla birleştirir.

Hazırlık: Çalışacağınız yüzeyi temizleyin, ellerinizi sabun ve suyla yıkayıp temiz bezle kurulayın (WHO). NHS biberon, biberon emziği ve diğer beslenme gereçlerinin her beslenmeden önce yıkanıp mikroplardan arındırılmasını ister.
Suyu kaynatın: Otomatik ısıtıcının kendiliğinden kapanmasını bekleyin ya da suyun fokurdayarak kaynadığından emin olun (WHO). NHS ısıtıcıya en az 1 litre taze musluk suyu konmasını, daha önce kaynamış suyun kullanılmamasını yazar.
En az 70 °C'de kullanın: Kaynamış suyu en fazla 30 dakika bekletin (WHO, NHS). Yanmamaya dikkat ederek önce suyu biberona koyun, tozu sonra ekleyin (NHS).
Tozu etiketteki ölçüde ekleyin: WHO fazla ya da eksik tozun bebeği hasta edebileceğini yazar; NHS'ye göre fazla toz kabızlık ya da susuzluk yapabilir. NHS ölçünün yalnız mamanın kendi kaşığıyla alınmasını ister.
Soğutun ve deneyin: Kapağı kapalı biberonu akan musluk suyunun altında (WHO, NHS) ya da WHO'nun yazdığı gibi soğuk ya da buzlu su dolu bir kapta soğutun; WHO soğutma suyunun biberon kapağının altında kalmasını ister. NHS'ye göre bileğinizin iç yüzünde denediğiniz mama ılık ya da serin gelmeli, sıcak gelmemelidir.
Artanı dökün: WHO 2 saat içinde tüketilmeyen mamanın, NHS beslenmeden sonra biberonda kalanın dökülmesini ister.

Önemli: WHO ve NHS mama hazırlarken ya da ısıtırken mikrodalga fırın kullanılmamasını yazar; düzensiz ısınma bebeğin ağzını yakabilir. Mama hazırlama makinesinden gelen su NHS'ye göre tozla karıştığında en az 70 °C olmalıdır; değilse makine kullanılmaz.

WHO, NHS ve CDC mama suyunda ne diyor?

Konu	WHO/FAO (2007)	NHS (2023)	CDC (2026)
Hangi su	Güvenli su, fokurdayarak kaynatılır	En az 1 litre taze musluk suyu, kaynatılır	Güvenli bir kaynaktan su; filtrelenmiş ya da filtrelenmemiş olabilir
Mamaya katılırken sıcaklık	En az 70 °C	En az 70 °C	2 aydan küçük, prematüre ya da bağışıklığı zayıf bebekte yaklaşık 70 °C
Kaynadıktan sonra bekleme	En fazla 30 dakika	En fazla 30 dakika	Bu bebeklerde yaklaşık 5 dakika
Şişe suyu	Mikropsuz değildir, kaynatılmadan kullanılmaz	Genelde önerilmez; içme suyu yoksa ya da kirlendiyse kullanılabilir	Mama için kullanılabilir

WHO kaynatma için bir süre vermez; fokurdayarak kaynama yeterlidir. Uzun kaynatmanın neden önerilmediği aşağıdaki nitrat maddesindedir.

Mama suyunda nitrat, sodyum ve kurşun

Nitrat: WHO nitrat için 50 mg/L rehber değerini, en hassas grup sayılan biberonla beslenen bebekleri koruyacak biçimde belirler; bu bebeklerde içme suyu nitratın başlıca dış kaynağı olabilir ve WHO'ya göre vücut ağırlıklarına göre çok su aldıkları için methemoglobinemi açısından daha riskli sayılırlar. WHO'ya göre uzun kaynatma nitratı yoğunlaştırabilir, bu yüzden su yalnız fokurdayana kadar ısıtılır. Ayrıntılar nitrat nedir, nasıl giderilir? yazımızdadır.
Türkiye sınırları: İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'in 2013 tarihli Ek-1'inde nitrat 50 mg/L, sodyum 200 mg/L, sülfat 250 mg/L'dir.
Kurşun: CDC'ye göre kurşunlu musluk suyuyla hazırlanan mamayı içen bebeklerin maruziyet riski daha yüksek olabilir, çünkü vücut büyüklüklerine göre çok su içerler; kaynatmak kurşunu azaltmaz ve musluktan ılık ya da sıcak gelen suda kurşun daha yüksek olabilir. CDC içmek ve yemek pişirmek için yalnız musluktan soğuk gelen suyun kullanılmasını önerir; bu yüzden mama için kaynatılacak su da soğuk musluktan alınır; test ve giderim için içme suyunda kurşun rehberimize bakın.

Şişe suyu, kuyu suyu, yumuşatılmış su ve arıtma suyu

Şişe (pet) suyu: Kurumlar ayrışır (yukarıdaki tablo); NHS'nin gerekçesi şişe suyunun mikropsuz olmaması ve fazla sodyum ya da sülfat içerebilmesidir. NHS'ye göre şişe suyu kullanıldığında da adım adım hazırlama kuralları, yani kaynatma ve en az 70 °C, aynen uygulanır. Kaynak suyu ile içme suyu farkı kaynak suyu nedir? yazımızdadır.
Kuyu suyu: WHO'ya göre kuyu suyunda nitrat çoğu zaman yüzey sularından yüksektir ve literatürde bildirilen methemoglobinemi vakalarının çoğu kirlenmiş özel kuyularla ilişkilidir. WHO, nitrat sınır değere yakınsa biberonla beslenen bebeğe verilecek suyun mikrobiyolojik açıdan güvenli olmasına ayrıca dikkat edilmesini ister; kuyu suyunun nitrat ve mikrobiyolojik durumu ancak analizle anlaşılır; nitratın yeraltı suyuna nasıl karıştığı yeraltı suyu kirliliği yazımızdadır.
Yumuşatılmış su: NHS yapay olarak yumuşatılmış suyun mama için kullanılmamasını yazar; yumuşatılmış suyun nasıl elde edildiği yumuşak suyun özellikleri yazımızdadır.
Arıtma (ters ozmoz) suyu: İncelediğimiz WHO, NHS, CDC, AAP ve TÜBER kaynaklarında ters ozmoz suyuyla mama hazırlamaya dair ayrı bir öneri yoktur. CDC güvenli kaynaktan gelen suyun filtrelenmiş ya da filtrelenmemiş olabileceğini yazar, ancak filtre türü belirtmez; aynı sayfada zararlı kimyasal ya da toksinlerle kirlenmiş suyun kaynatma, mikrop giderme ya da filtreleme ile güvenli hale getirilemeyeceğini de belirtir. Bu yüzden ters ozmoz suyu için bir tavsiye vermiyoruz. WHO evde mama hazırlarken kullanılan güvenli suyun, şişe suyu dahil, kaynatılmasını ve en az 70 °C'deyken kullanılmasını ister; suyun seçimini çocuk doktorunuza danışın.

Çocuğun Yeterince Su İçtiği Nasıl Anlaşılır?

En pratik gösterge idrar rengidir: NHS gün boyunca idrarın açık renkte kalacağı kadar sıvı alınmasını önerir, TÜBER de idrarın koyulaşmasını su ihtiyacının karşılanmadığının göstergesi sayar.

Çocukta (NHS): Susama, baş ağrısı ve sersemlik, koyu sarı ve keskin kokulu idrar, her zamankinden seyrek tuvalete gitme, yorgunluk, ağızda, dudakta ve dilde kuruluk, çökük gözler.
Bebekte (NHS): Bıngıldağın çökmesi, çökük gözler, ağlarken az gözyaşı ya da hiç gözyaşı olmaması, her zamankinden az ıslak bez, uyuşukluk ya da huzursuzluk.

Önemli: NHS; alışılmadık uyku hali, koyu renkli idrar ya da azalan ıslak bez, hızlı soluma ya da hızlı nabız, az gözyaşıyla ya da gözyaşı olmadan ağlama ve çökük bıngıldakta vakit kaybetmeden hekime başvurulmasını yazar. NHS, susuzluk belirtilerine ciltte, dudakta ya da dilde morarma veya solukluk, soğuk cilt, soluk almada güçlük, bilinç bulanıklığı ya da uyandırmakta zorlanma eşlik ediyorsa bunu şok belirtisi sayar ve acil yardım ister; bu durumda acil servise başvurun ya da 112'yi arayın.

İshal, Kusma ve Ateşte Çocuğa Ne İçirilir?

İshal ve kusmada kaybedilen su ve tuz için NHS eczacının önereceği ağızdan sıvı tuz çözeltisini (ORS) gösterir; WHO da ORS'yi ilk 6 aydaki "yalnız anne sütü" kuralının istisnaları arasında sayar.

Emzirmeye ya da mamaya devam edin: NHS her zamankinden sık ve küçük miktarlarda vermeyi önerir; TÜBER de hastalıkta daha sık emzirmeyi, sıvı alımını ve öğün sayısını artırmayı yazar.
Ateşte sıvıyı artırın: TÜBER'e göre ateşli hastalıklarda solunumla su kaybı artar ve sıvı gereksinimi yükselir; NHS de yüksek ateşi susuzluğu kolaylaştıran durumlar arasında sayar.
Mamayı sulandırmayın (NHS).
Meyve suyu ve gazlı içecek vermeyin: NHS bunların küçük çocukta ishali ya da kusmayı kötüleştirebileceğini yazar.
Küçük yudumlarla başlayın: NHS içmekte zorlananlar için küçük yudumlarla başlayıp miktarı yavaş yavaş artırmayı önerir. Susuzluk giderildikten sonra mama ya da ek gıda alan bebeğe küçük yudumlarla su verilebilir; bebek 6 aydan küçükse su önce kaynatılıp soğutulur.

Hangi çözeltinin ne kadar verileceğine hekim ya da eczacı karar verir; belirtiler sürerse hekime başvurun.

Su Yerine Ne İçilir? Süt, Meyve Suyu, Çay ve Diğer İçecekler

TÜBER'e göre sıvı ihtiyacı öncelikle suyla karşılanmalıdır; diğer içecekler için kaynakların sınırları şöyledir:

İçecek	Kaynakların önerisi	Kaynak
Meyve suyu	1 yaşından küçüğe meyve suyu yerine püre; üst sınır 1–3 yaşta 120 mL, 4–6 yaşta 180 mL, 7–18 yaşta 240 mL/gün; meyvenin kendisi tercih edilir	TÜBER 2022 (1 yaş altı ve 1–3 yaş), Hacettepe 2024
İnek sütü	AAP'nin tablosunda 6–12 ay için inek sütü yer almaz; 12–24 ayda 16 oz (2 cup), 2–5 yaşta 16–24 oz (2–3 cup)/gün. TÜBER 8. aydan sonra temel içecek olmamak koşuluyla az miktarda başlanabileceğini yazar	AAP 2023, TÜBER 2022
Çay ve kahve	Çocuk ve ergende kafein 2,5 mg/kg'ı aşmamalıdır; çay ve kahve dışındaki kafeinli içecekler çocuklar için uygun değildir	Hacettepe 2024
Enerji içeceği	Çocuk ve ergen diyetinde yeri yoktur	Hacettepe 2024
Sporcu içeceği	Sporcular dışında önerilmez	Hacettepe 2024
Şeker eklenmiş içecek	İki yaşından küçüklerde kaçınılır	TÜBER 2022
Maden suyu	Herkes arsenik, yüksek tansiyonu olanlar sodyum içeriğine dikkat etmelidir; etiket incelenir	Hacettepe 2024
Soda	Mineral içermez; aromalı ve şekerli çeşitleri önerilmez	Hacettepe 2024

6–12 aylık bebeğe meyve suyunu sıvı kaynağı olarak sunmak, TÜBER'in bir yaş altı için püre önerisiyle örtüşmez. Süt de ölçülü tutulur: TÜBER'e göre kabızlığı olan okul öncesi çocukların beslenme öykülerinde süt tüketimi genellikle 600 mL'nin üstündedir.

Çocuk Fazla Su İçerse Ne Olur?

Fazla alınan su böbrekler ve ter yoluyla atılabilir: TÜBER su için tolere edilebilir bir üst alım düzeyi olmadığını yazar, IOM de su için üst sınır belirlememiştir.

Su zehirlenmesi enderdir: TÜBER'e göre böbreklerin atabileceğinden fazla su hızla içildiğinde kandaki sodyum düşebilir (hiponatremi) ve bilinç bulanıklığı, bulantı, kas spazmı görülebilir; TÜBER bunun böbrek işlev bozukluklarında ve sıcak ortamda uzun süre ağır egzersiz yapanlarda görüldüğünü belirtir.
İştah etkisi: TÜBER, aşırı sıvının küçük çocuklarda besin alımını azaltabileceği için yemekten önce ve yemek sırasında süt, meyve suyu, su ve çay gibi içeceklerin sınırlanmasını önerir.

Çocuğunuzun su isteği belirgin biçimde değiştiyse ya da susaması geçmiyorsa çocuk doktorunuza danışın.

Okulda Su: Matara, Sebil ve Çeşme

İncelediğimiz kurum kaynaklarında okulda içilmesi gereken ayrı bir miktar yoktur; yaşa göre değerler bütün güne aittir. CDC, okulda suya erişimin öğrencilere şekerli içeceklere karşı sağlıklı bir seçenek sunduğunu ve yeterli sıvı almanın çocuk ve ergenlerde bilişsel işlevi iyileştirebileceğini belirtir.

Türkiye'den bir veri

Trabzon Ortahisar'da 2017–2018 öğretim yılında 4922 öğrenciyle yapılan bir çalışmada öğrencilerin günde ortalama 1199 mL sade su ve toplam 1611 mL sıvı aldığı, değerlendirilebilen öğrencilerin %62,6'sının sıvı alımının IOM tablosundaki içecek değerlerinin altında kaldığı bulunmuştur. Öğrencilerin %76,7'si evde musluk suyu, %67,0'ı okulda ambalajlı su içtiğini bildirmiş; yetersiz alım erkeklerde, yaşça büyüklerde ve spor yapmayanlarda daha sık çıkmıştır (Parlak Somuncu ve ark., 2021). Miktarlar öğrencilerin kendi bildirimine dayanır.

CDC'nin okulda suya erişim önerileri

Çeşme ve sebillerin temiz ve bakımlı tutulması
Okulun farklı noktalarında çeşme, sebil ve su doldurma noktaları bulunması
Öğrencilerin sınıfta matara bulundurmasına ya da gerektiğinde çeşmeye gitmesine izin verilmesi
Okul suyunun test edilmesi; musluk suyu güvenli değilse sorun giderilene kadar filtrasyon sistemi ya da satın alınmış içme suyu kullanılması

Bu erişim dünyada henüz tam değildir: WHO ve UNICEF'in Ortak İzleme Programı'na (JMP) göre 2025'te okulların %78'inde temel içme suyu hizmeti vardı ve 429 milyon okul çağındaki çocuğun okulunda bu hizmet yoktu. Okulda ya da evde kullanılan damacanalı sebilin bakımı için sebil temizliği rehberimize bakabilirsiniz; çocuğun matarasını her gün yıkayıp kurutarak göndermek de pratik bir alışkanlıktır.

Çocuğa Su İçme Alışkanlığı Nasıl Kazandırılır?

Kaynakların önerileri üç noktada birleşir: suyu her an ulaşılabilir tutmak, içmeyi günlük düzene bağlamak ve şekerli içeceği ödül olarak kullanmamak.

Ulaşılabilir tutun: NHS bakımını üstlendiğiniz kişinin her an içeceğe erişebilmesini önerir; çocuğun bardağı ya da matarası boyunun yetiştiği yerde dursun.
Düzene bağlayın: Hacettepe Üniversitesi'nin okul sağlığı bilgi notu yemeklerde, öğün aralarında, egzersizden önce ve sonra su içilmesini önerir; küçük çocukta ise TÜBER'in yemek öncesi uyarısı nedeniyle suyu öğün aralarına yaymak uygun olur.
Tat katın: Aynı bilgi notuna göre su nane, çubuk tarçın, limon ya da meyveden yapılmış buzla aromalandırılabilir.
Örnek olun: TÜBER doğru beslenme alışkanlıkları için anne ve babaların rol model olmasını önerir.
Ödül yapmayın: TÜBER okul öncesi çocukların şekerli besin ve içeceklerle ödüllendirilmemesini öğütler.

Evde Çocuğun İçtiği Su: Musluk, Damacana ve Arıtma Suyu

İncelediğimiz kurum kaynakları çocuklar için belirli bir su türü önermez; ölçüt suyun güvenli olmasıdır ve Türkiye'de şebeke suyunun sınırlarını İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik belirler.

Musluk suyu: Trabzon'daki çalışmada öğrencilerin %76,7'si evde musluk suyu içmektedir. Şebeke suyu sınırları sağlasa da CDC'ye göre içme suyundaki kurşunun en yaygın kaynakları kurşun borular, musluklar ve tesisat parçalarıdır; hangi durumlarda içilebileceğini musluk suyu içilir mi? yazımızda anlattık.
Arıtma cihazı: Ev tipi su arıtma cihazında filtre değişimi ve tank bakımı üretici takvimine göre yapılır; adımlar su arıtma cihazı bakımı yazımızda, modeller ev tipi su arıtma kategorimizde yer alır. Kurum kaynakları çocukların arıtma, musluk ya da şişe suyu içmesi arasında bir tercih belirtmez; mama hazırlığında WHO'nun adımları suyun kaynağından bağımsız uygulanır.

Sık Sorulan Sorular

Çocuklar günde ne kadar su içmeli?

EFSA ve TÜBER 2022'ye göre günlük toplam su ihtiyacı 2–3 yaşta 1,3 litre, 4–8 yaşta 1,6 litre, 9–13 yaşta erkekte 2,1, kızda 1,9 litre; 14 yaştan itibaren erkekte 2,5, kızda 2,0 litredir. Süt, diğer içecekler ve yiyeceklerdeki su da bu değerlere dahildir; sıcak havada ve hareketli günlerde ihtiyaç artar.

1–3 yaş çocuk günde ne kadar su içmeli?

EFSA yaşamın ikinci yılı için günde 1,1–1,2 litre, 2–3 yaş için 1,3 litre toplam su verir. IOM'un 1–3 yaş için verdiği 1,3 litrelik toplamın 0,9 litresi içeceklerden gelir. AAP bu yaş için su ya da süt dahil günde yaklaşık 4 cup sıvıdan söz eder.

4–8 yaş çocuğun su ihtiyacı ne kadar?

EFSA ve TÜBER günde 1,6 litre toplam su verir. IOM'un toplam değeri 1,7 litredir ve bunun 1,2 litresi içeceklerden gelir; AAP bu yaş için günde yaklaşık 5 cup sıvıdan söz eder.

9–13 yaş ve ergenler ne kadar su içmeli?

EFSA ve TÜBER 9–13 yaşta erkek için 2,1, kız için 1,9 litre toplam su verir; 14 yaştan itibaren erkekte 2,5, kızda 2,0 litre geçerlidir. IOM'un 14–18 yaş toplamları daha yüksektir: erkekte 3,3, kızda 2,3 litre.

Çocuk günde kaç bardak su içmeli?

İncelediğimiz kurum kaynakları çocuklar için su bardağı cinsinden tek bir sayı vermez; EFSA ve TÜBER değerleri litre cinsinden toplam sudur. AAP, ABD ölçüsü cup ile 1–3 yaşa su ya da süt dahil yaklaşık 4 cup, 4–8 yaşa yaklaşık 5, daha büyüklere 7–8 cup sıvıdan söz eder. TÜBER'de su bardağıyla verilen çocuk değeri yalnız 6–12 ay içindir: 1–2 su bardağı kadar kaynatılıp soğutulmuş su.

Bebeklere su ne zaman verilir?

Bebeğe su, tamamlayıcı beslenmeye geçilen 6. aydan sonra verilir. WHO'ya göre ilk 6 ay yalnız anne sütüyle beslenen bebeğe su da verilmez; istisnalar ORS ile vitamin, mineral ve ilaç damlalarıdır. AAP de 6 aydan küçük bebeğe ek su önermez.

6–12 aylık bebeğe ne kadar su verilir?

TÜBER bu dönemde 1–2 su bardağı kadar kaynatılıp soğutulmuş temiz su verilebileceğini yazar. AAP ve CDC bu dönem için günde 4–8 oz su verir; sıvının geri kalanı anne sütünden ya da mamadan gelir.

Anne sütü alan bebeğe yazın su verilir mi?

WHO'nun tanımına göre ilk 6 ay yalnız anne sütüyle beslenen bebeğe su verilmez ve bu tanımda sıcak hava için ayrı bir istisna yoktur. TÜBER de ilk 6 ay yalnız anne sütü alan bebeğin su gereksiniminin anne sütüyle karşılandığını yazar. NHS'ye göre ıslak bez her zamankinden azalırsa vakit kaybetmeden hekime başvurulur.

Mama alan bebeğe ek su gerekir mi?

AAP 6 aydan küçük bebeğe ek su önermez; 6–12 ayda AAP ve CDC günde 4–8 oz su verir. Mama üreticinin tarif ettiği su miktarıyla hazırlanır ve NHS mamaya fazladan su eklenmemesini ister. Ek su kararı için çocuk doktorunuza danışın.

Bebek maması hangi suyla hazırlanır?

WHO güvenli suyun fokurdayarak kaynatılmasını ve en az 70 °C'deyken mamaya katılmasını ister. NHS ısıtıcıya en az 1 litre taze musluk suyu konmasını, daha önce kaynamış ve yapay olarak yumuşatılmış suyun kullanılmamasını yazar. CDC'ye göre kurşun suyun renginden, tadından ya da kokusundan anlaşılmaz; kurşun ya da nitrat şüphesi olan suda önce analiz yaptırın.

Mama suyu kaç dakika kaynatılmalı?

WHO bir kaynatma süresi vermez; suyun fokurdayarak kaynaması ya da otomatik ısıtıcının kendiliğinden kapanması yeterlidir. WHO uzun kaynatmanın nitratı yoğunlaştırabileceğini yazar. Kaynamış su en az 70 °C'de kalması için en fazla 30 dakika bekletilir (WHO, NHS). CDC, 2 aydan küçük, prematüre ya da bağışıklığı zayıf bebek için kaynattıktan sonra yaklaşık 5 dakika beklemeyi yazar.

Şişe (pet) suyuyla mama hazırlanır mı?

Bu konuda kurumlar ayrışır. NHS şişe suyunu genelde önermez, çünkü mikropsuz değildir ve fazla sodyum ya da sülfat içerebilir; içme suyu yoksa ya da kirlendiyse kullanılabileceğini yazar. WHO şişe suyunun da kaynatılmasını ister; CDC ise kullanılabileceğini belirtir.

Arıtma (ters ozmoz) suyuyla mama hazırlanır mı?

WHO, NHS, CDC, AAP ve TÜBER ters ozmoz suyunu ayrıca ele almaz; CDC yalnız suyun filtrelenmiş ya da filtrelenmemiş olabileceğini yazar ve filtre türü belirtmez; kimyasallarla kirlenmiş suyun filtrelemeyle güvenli hale getirilemeyeceğini de ekler. Bu nedenle bir tavsiye vermiyoruz. WHO evde mama için kullanılan güvenli suyun, şişe suyu dahil, kaynatılmasını ve en az 70 °C'deyken mamaya katılmasını ister; suyun seçimini çocuk doktorunuzla birlikte yapın.

Kuyu suyu bebek maması için kullanılır mı?

Kuyu suyunda önce analiz gerekir. WHO'ya göre kuyu suyunda nitrat çoğu zaman yüzey sularından yüksektir ve literatürde bildirilen methemoglobinemi vakalarının çoğu kirlenmiş özel kuyularla ilişkilidir. Nitrat ve mikrobiyolojik analiz sonucunu 50 mg/L nitrat sınırıyla karşılaştırın ve çocuk doktorunuza danışın.

Çocuğun yeterince su içtiği nasıl anlaşılır?

En pratik gösterge idrar rengidir. NHS idrarın gün boyu açık renkte kalmasını hedef gösterir; TÜBER idrarın koyulaşmasını su ihtiyacının karşılanmadığının göstergesi sayar. Bebekte az ıslak bez, çökük bıngıldak ve az gözyaşıyla ya da gözyaşı olmadan ağlama NHS'nin saydığı susuzluk belirtileridir.

Meyve suyu su yerine geçer mi?

Hayır. TÜBER sıvı ihtiyacının öncelikle suyla karşılanmasını, bir yaşından küçüklere meyve suyu yerine püre verilmesini önerir. Hacettepe Üniversitesi'nin bilgi notuna göre günlük üst sınır 1–3 yaşta 120 mL, 4–6 yaşta 180 mL, 7–18 yaşta 240 mL'dir; 1–3 yaş sınırı TÜBER'de de yer alır.

Çocuk fazla su içerse zararı olur mu?

TÜBER su için tolere edilebilir üst alım düzeyi olmadığını yazar; su zehirlenmesi, böbreklerin atabileceğinden fazla suyun hızla içilmesiyle görülen ender bir durumdur. Küçük çocukta yemekten önce fazla içecek besin alımını azaltabilir. Susama geçmiyorsa çocuk doktorunuza danışın.