Sarnıç Nedir? Yapımı, Temizliği ve Suyu İçilir mi

Sarnıç Nedir? Yağmur Suyu Sarnıcı Nasıl Yapılır, Nasıl Temizlenir, Suyu İçilir mi? (2026)

Son güncelleme: 9 Kasım 2026 · Hazırlayan: AQUA BELLA Teknik Ekibi

Sarnıç nedir? Türk Dil Kurumu'na göre sarnıç, yağmur suyunun biriktirildiği ve üstü kapalı olan yapıdır; denizcilikte gemilerdeki sacdan tatlı su deposunun da adıdır. Bugünkü yağmur suyu sarnıcı, çatıdan gelen suyu süzgeç ve ilk yıkama ayırıcıdan geçirip kapalı bir depoda saklar.

Sarnıç suyu içilir mi? Analiz ve arıtma olmadan içilmesi önerilmez. Türkiye'de imar mevzuatı, binalarda toplanan yağmur suyunu yalnız bahçe sulaması ve tuvalet rezervuarı için öngörür. İçme amacıyla kullanılacaksa laboratuvar analizi, tortu filtresi, aktif karbon ve UV arıtmadan oluşan bir zincir ve düzenli test gerekir.

Ne sıklıkla temizlenir? Avustralya Hükümeti'nin enHealth rehberine göre çatı, oluk, süzgeç ve depo en az 6 ayda bir denetlenir; dip tortusu 2–3 yılda bir kontrol edilir ve taban tortuyla kaplanmışsa depo temizlenir.

Sarnıç sözcüğü hem Bizans'tan kalan dev yapılar hem de bugün binaların yağmur suyunu toplayan depolar için kullanılır. Bu rehberde sarnıcın su deposundan farkını, nasıl kurulduğunu, kaç ton olması gerektiğini, hangi binalarda zorunlu olduğunu, suyunun içilip içilemeyeceğini ve nasıl temizlendiğini Resmî Gazete, ÇŞİDB, MGM, WHO, CDC, enHealth ve Teksas Su Geliştirme Kurulu (TWDB) kaynaklarına dayanarak anlattık.

Sarnıç Nedir?

Sarnıç, yağmur suyunu sonradan kullanmak üzere biriktiren ve üstü örtülü olan bir yapıdır. TDK Güncel Türkçe Sözlük sözcüğe iki anlam verir: yağmur suyu biriktirilen kapalı yapı ve denizcilikte gemilerde sacdan yapılan tatlı su deposu. Sözcük Arapça ṣahrīc ya da sihrīc kökünden gelir; sözlükteki "sarnıç gemisi" ve "sarnıç vagonu", sözcüğün sıvı tankları için de kullanıldığını gösterir.

Bugünkü yağmur suyu sarnıcı, çatı suyunu toplayan, kaba kirden ayıran ve kapalı depoda saklayan düzenin bütünüdür. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın (ÇŞİDB) Mart 2025 kılavuzu bu düzenleri "yerinde içilemez su sistemleri" olarak ele alır; tasarım ve bakım kuralları TS EN 16941-1 standardına dayanır.

Sarnıç Çeşitleri: Açık, Kapalı ve Modern Sarnıçlar

Sarnıçlar üstü açık ve üstü kapalı olarak ikiye ayrılır; yağmur suyu için bugün kullanılan modern sarnıçlar kapalı ve ışık geçirmeyen depolardır.

Açık sarnıçlar: Üstü açık, havuz biçimli büyük yapılardır. Fatih Belediyesi'ne göre İstanbul'daki dört açık sarnıcın üçü Fatih'tedir: Suriçi'nde 5. yüzyılda yapılan Mokios (Çapa), Aetius (Karagümrük) ve Aspar (Çarşamba) sarnıçları. Aspar Sarnıcı bugün Çukurbostan adıyla bilinir.
Kapalı sarnıçlar: Üstü örtülü, çoğu yer altında kalan yapılardır; İstanbul'daki Yerebatan Sarnıcı tanınmış bir örnektir.
Modern sarnıçlar: Toprağa gömülen ya da zemin üstüne konan beton, plastik, cam elyafı veya kaplamalı çelik depolardır (TWDB, 2005).

Açık sarnıç bugün içme suyu saklamaya uygun değildir. Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre depo örtüsü sivrisinek üremesini zorlaştırır, dışkı bulaşmasını önler ve güneş ışığını keser; ışık yosun ve siyanobakteri çoğalmasını kolaylaştırır. WHO, çok düşük sağlık riskli bir yağmur suyu düzeninin parçaları arasında üstü örtülü sarnıcı da sayar.

Sarnıç ile Su Deposu Arasındaki Fark

Sarnıç ile su deposu arasındaki temel fark suyun nereden geldiğidir: sarnıç çatıya yağan suyu biriktirir, bina su deposu ise şebekeden ya da kuyudan gelen suyu saklar.

Özellik	Yağmur suyu sarnıcı	Bina su deposu
Suyun kaynağı	Yalnız çatı yüzeyleri (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği)	Şebeke ya da kuyu
Depoya giren su	Arıtılmamış; çatıdaki toz, yaprak, hayvan dışkısı ve is taşınabilir (WHO)	Kaynağına bağlı; şebeke suyu İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'e göre izlenir
Binalarda kullanım yeri	Bahçe sulaması, tuvalet rezervuarı ve sifonu	Kaynağın uygun olduğu bütün kullanımlar
Girişte gereken parçalar	Yaprak süzgeci, ilk yıkama ayırıcı, sinek teli (WHO, enHealth)	Kilitlenebilir kapaklı bakım ağzı (WHO Teknik Not 3)
Şebeke ile ilişkisi	Doğrudan bağlanmaz; en azından geri akış önleyici gerekir (enHealth)	Bina tesisatının parçasıdır

Günlük dilde apartman altındaki şebeke suyu deposuna da sarnıç denir; aşağıdaki temizlik adımları iki depo türünde de büyük ölçüde aynıdır.

Yağmur Suyu Sarnıcı Nasıl Çalışır?

Yağmur suyu sarnıcı; çatıya düşen suyu oluklarla toplar, süzgeç ve ilk yıkama ayırıcıyla kaba kiri ve ilk kirli akışı dışarıda bırakır, kalan suyu kapalı depoda saklar ve pompa ya da muslukla kullanım noktasına verir.

Çatı: Binalarda yağmur suyu yalnız çatıdan alınır (ÇŞİDB). WHO, bitüm esaslı kaplamalı çatıları genelde önermez ve çatıda kurşun esaslı boya kullanılmamasını ister; kurşunla ilgili ayrıntılar içme suyunda kurşun yazımızdadır.
Oluk ve süzgeç: Olukta su göllenmemelidir; enHealth 100'de 1 eğimi yeterli bulur. WHO, iniş borusunun ağzına tel elek konmasını ve düzenli temizlenmesini önerir.
İlk yıkama ayırıcı: Her yağışın ilk ve en kirli akışını depoya almaz.
Depo: Kapaklı ve ışık geçirmez olmalı, havalandırma ve taşma ağızları sinek teliyle korunmalıdır (WHO, TWDB).
Taşma ve tahliye hattı: Yönetmeliğe göre deponun tahliye hattı, bölgede yağmur suyu şebekesi bulunuyorsa ona verilir; TWDB taşan suyun depo temeline ve yapılara zarar vermemesini ister.
Çıkış ve pompa: WHO, suyun kap daldırılarak değil musluk ya da çıkış borusuyla alınmasını önerir. TWDB'nin anlattığı yüzer emiş filtresi suyu yüzeyin yaklaşık 25–40 cm altından çeker; bu seviyedeki su dibe yakın sudan temizdir. Basınçlı kullanım için pompa gerekir (TWDB).

İlk yıkama ayırıcı: kaç litre su atılır?

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre yağışın ilk akışı en çok kir, mikrop ve kimyasalı taşır. WHO ve enHealth ortalama bir çatı için ilk 20–25 litrenin ayrılmasını önerir. TWDB'nin pratik kuralı her 1.000 ft² çatı için en az 10 galondur; bu, 100 m² çatıda yaklaşık 41 litre eder (dönüşüm bize aittir); TWDB miktarın kurak gün sayısına, ağaç örtüsüne ve mevsime göre değiştiğini ekler. Ayırma yalnız mevsimin ilk yağmurunda değil, her yağışta yapılır: TWDB'nin anlattığı dik boru tipi ayırıcı her yağıştan sonra boşaltılıp temizlenir. enHealth, ayırıcının çatı ve oluk bakımının yerini tutmadığını vurgular.

Sarnıç Nasıl Yapılır? Konum, Malzeme ve Işık Geçirmezlik

Sarnıç; sağlam ve düz bir zemine, ışık geçirmeyen ve içme suyuna uygun malzemeden kapaklı bir depo kurulup oluk, süzgeç ve ilk yıkama ayırıcıyla çatıya bağlanarak yapılır. Binalarda yağmur suyu düzeni yapı ruhsatı ekindeki mekanik tesisat projesinde yer alır ve gri su düzeninden ayrı planlanır (ÇŞİDB); TWDB, yerinde dökülen beton sarnıçta donatının bir yapı mühendisince hesaplanmasını önerir.

Yasal konum: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'ne göre depolar bina içinde, çekme mesafelerine uyularak bahçe zemininin üstünde ya da altında, arka ve yan bahçede zemin altında, ön bahçede ise yol cephesine 2 metreden fazla yaklaşmadan zemin altında yer alabilir.
Zemin: 1 m³ su yaklaşık 1 ton gelir (1 metreküp su kaç ton eder?). TWDB eğilen deponun çökebileceğini belirtir, sağlam ve düz bir zemin ister, killi toprağa gömülmesini önermez.
Uzaklık: TWDB, gömülü depoların hayvan barınaklarından en az 50 ft (yaklaşık 15 m) uzakta olmasını ve taşan suyun fosseptik sızdırma alanına girmemesini önerir.
Işık ve sinek: TWDB deponun ışık geçirmez olmasını ister; enHealth bazı beyaz boruların da ışık geçirdiğini, koyu renge boyanmasını söyler. Giriş ve taşma ağızları sökülebilir sinek teliyle örtülür.

WHO'ya göre depo ve çatı malzemesi içme suyuyla temasa uygun olmalı, suya madde salmamalı, tat ve koku yapmamalıdır. Yağmur suyu hafif asidik ve mineralce çok fakir olduğu için malzemeden metal çözebilir; USGS normal yağmurun pH'ını yaklaşık 5,6 olarak verir.

Malzeme	Dikkat edilecek nokta	Kaynak
Beton	Yeni beton fazla kireç salarak pH'ı yükseltebilir, acı tat yapabilir; killi zeminde çatlayıp sızdırabilir	enHealth, TWDB
Polietilen, polipropilen	Standart depo zemin üstü içindir, gömülecekse takviyeli olmalıdır; ışık geçirmeyen plastikten üretilmelidir	TWDB, enHealth
Cam elyafı	İçme amaçlıysa gıdaya uygun reçineyle kaplı iç yüzey; ışık geçirmeyen gövde	TWDB, enHealth
Galvaniz çelik	İçme amaçlıysa gıdaya uygun iç kaplama; iç yüzeydeki koruyucu katman sökülürse korozyon başlar	TWDB, enHealth

Sarnıç Kaç Ton Olmalı? Depo Hacmi Nasıl Hesaplanır?

Sarnıç hacmi; çatı alanına, ilin yıllık yağışına ve tüketime göre hesaplanır. ÇŞİDB kılavuzu yıllık toplanabilir yağmur suyunu YR,a = A × ha × e × η formülüyle verir: A çatının izdüşüm alanı (m²), ha Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün (MGM) yıllık yağış ortalaması (mm), e yüzey akış katsayısı, η hidrolik arıtma verim katsayısıdır. Kılavuz örneğinde eğimli, pürüzlü çatı için e = 0,8 ve η = 0,9 alınır; 1 m² yüzeye düşen 1 mm yağış 1 litredir.

Zorunluluk kapsamındaki binalarda depo bu yıllık miktarın en az %6'sını karşılamalıdır. Kılavuz örneğinde Ankara'da çatı izdüşümü 1500 m² olan bir bina için yıllık 423.792 litre ve en az 25,43 m³ depo bulunur.

100 m² çatıdan ne kadar su toplanır?

Aynı katsayılarla ve MGM'nin aylık yağış ortalamalarının toplamıyla 100 m² çatı için yaptığımız hesap aşağıdadır. %6 kuralı yalnız zorunluluk kapsamındaki binaların yasal alt sınırıdır; tabloda fikir versin diye yer alır.

İl (MGM dönemi)	Yıllık yağış	100 m² çatıda yıllık su	%6 kuralıyla depo	En kurak ay	En yağışlı ay
İstanbul (1950–2025)	659,4 mm	≈ 47.477 L	≈ 2,85 m³	Temmuz ≈ 1.591 L	Aralık ≈ 7.142 L
Ankara (1927–2025)	392,2 mm	≈ 28.238 L	≈ 1,69 m³	Ağustos ≈ 900 L	Mayıs ≈ 3.751 L
İzmir (1938–2025)	707,4 mm	≈ 50.933 L	≈ 3,06 m³	Temmuz ≈ 302 L	Aralık ≈ 10.498 L

Tüketimi de hesaba katın. ÇŞİDB kılavuzunun gri su örneğinde, TS EN 16941-2'nin konut tipi binalara dayanan temel yaklaşımıyla tuvalet rezervuarı için kişi başına günde 35 litre su öngörülür. Dört kişilik evde bu yılda yaklaşık 51.100 litre eder (hesap bize ait) ve İstanbul'da 100 m² çatının verebileceği yaklaşık 47.477 litreyi aşar. TWDB'nin aktardığı kaba yöntem, depoyu yağmursuz üç ayı, yani yıllık ihtiyacın dörtte birini karşılayacak büyüklükte seçmektir: bu örnekte yaklaşık 12,8 m³.

Yağmur Suyu Toplama Sistemi Hangi Binalarda Zorunlu?

Yağmur suyu toplama sistemi, gereken depo hacmi 7 m³'ü aşıyorsa parseli 2.000 m²'den ya da toplam çatı izdüşümü 1000 m²'den büyük yapılarda ve kamu yapılarında zorunludur. Kural, 11 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'deki değişiklikle Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 57/A maddesine eklenmiştir.

Konu	Kural
Zorunlu yapılar	Gereken depo 7 m³'ten büyükse: parseli 2.000 m²'yi ya da toplam çatı izdüşümü 1000 m²'yi aşan yapılar ve kamu yapıları
Yürürlük	Yayım günü, 11.03.2025 (Madde 10). Metindeki 1/1/2026 tarihi yalnız büyük kamu binalarına yeşil sertifika şartı getiren fıkraya aittir
Aranmayan durumlar	Fıkra yürürlüğe girmeden önce ruhsat başvurusu yapılmış yapılar; o tarihten önce ruhsatlı yapı bulunan parsellerde yapılacak yeni yapılar; önceden ruhsat almış yapıların esaslı tadilatı (geçici madde 6)
Kullanım yeri	Parsel bahçesinin sulanması, tuvalet rezervuarı ve sifonu
Depo hacmi	Yıllık toplanabilir suyun en az %6'sı, TS EN 16941-1 Ek-A yöntemleriyle
Depo tahliye hattı	Bölgede yağmur suyu şebekesi bulunuyorsa ona verilir; gri su tankına bağlanırsa tahliye edilen su gri su sayılır

Mevzuat Bilgi Sistemi'ndeki güncel metinde (en yeni değişiklik 1 Temmuz 2026) bu fıkra aynen durmaktadır. Parseli ve çatısı bu eşiklerin altında kalan bir evde sarnıç yasal zorunluluk değildir. Yönetmelik ise bahçeye sulama düzeni kurulacaksa, yağmur suyu deposu bulunan yerde önce bu suyun kullanılmasını esas alır (madde 57/A).

Sarnıç Suyu İçilir mi?

Sarnıç suyu analiz edilmeden ve arıtılmadan içilmemelidir. Türkiye'de binalardaki yağmur suyu düzenleri yerinde içilemez su sistemi sayılır; dayanak standart TS EN 16941-1'in Avrupa metni de içme, yemek hazırlama ve kişisel hijyeni kapsam dışında tutar (BSI, 2024).

Görünüş yanıltabilir: CDC'ye göre yağmur suyu temiz görünse de mikrop ve kimyasal taşıyabilir; çatıdan, oluktan, borudan ve depodan suya kurşun, bakır ve asbest gibi maddeler karışabilir.
Kirlenme toplama sırasında olur: WHO'ya göre yağmur suyu başta görece temizdir; kalitesi toplama, depolama ve kullanım sırasında bozulur.
İyi kurulmuş düzen riski düşürür: WHO'ya göre temiz toplama yüzeyi, kapalı sarnıç, gerektiğinde arıtma ve iyi hijyenle çok düşük sağlık riskli içme suyu elde edilebilir.

CDC, içme, yemek, diş fırçalama ve sebze yıkama için şebeke ya da ambalajlı suyun tercih edilmesini önerir. Şebeke suyu için musluk suyu içilir mi? yazımıza bakabilirsiniz.

Sarnıç Suyu Analizi: Hangi Değerlere Bakılır?

İçme amaçlı sarnıç suyunda ilk gösterge E. coli'dir: WHO'ya göre içilecek suyun hiçbir 100 mL örneğinde E. coli ya da termotolerant koliform saptanmamalıdır; İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'in 2005 metni de içme-kullanma suyunda E. coli, enterokok ve koliform bakteri için 0/100 mL verir.

Mikrobiyolojik: E. coli ve koliform. enHealth'e göre toplam koliform ve heterotrofik bakteri sayımı yağmur suyunda değerli bir gösterge değildir; gösterge E. coli'dir.
Metaller: Başta kurşun ve bakır (CDC); ayrıntılar içme suyunda ağır metaller yazımızda.
pH: Normal yağmurda yaklaşık 5,6 (USGS); yeni beton depo pH'ı yükseltebilir (enHealth).
Bulanıklık: TWDB'ye göre askıdaki parçacıklar mikropları UV ışığından gölgeler.

Test sıklığında kaynaklar ayrışır: TWDB içme amaçlı yağmur suyunun arıtmadan önce ve sonra, en az 3 ayda bir test edilmesini önerir; enHealth ise ev depolarında rutin laboratuvar testini çoğu durumda gerekli görmez ve gözle denetime dayanır. Yönetmeliğin 2005 metni, günde 10 m³'ten az su veren ya da 50'den az kişinin kullandığı müstakil kaynağı, ticari veya kamusal kullanım dışında kapsam dışı bırakır. Evdeki sarnıç bu yüzden resmî izlemeye girmeyebilir; analizi akredite bir laboratuvara yaptırmak kullanıcıya düşer.

Sarnıç Suyu Nasıl Arıtılır?

İçme amaçlı sarnıç suyu, depodan sonra tortu filtresi, aktif karbon filtre ve UV arıtmadan oluşan bir zincirle arıtılır; TWDB'ye göre Teksas'ta yaygın düzen 5 mikron lifli tortu filtresi, 3 mikron aktif karbon filtre ve en sonda UV lambasıdır. Aşamaları yağmur suyu arıtma cihazları yazımızda anlattık; burada sarnıca özgü noktaları özetliyoruz.

Önce tortu filtresi: CDC, ön filtreli UV sistemlerinin daha iyi çalıştığını belirtir; tortu filtresinin görevi sediment filtre nedir? yazımızda.
UV arıtma: CDC'ye göre UV parazit, bakteri ve virüsleri giderir, kimyasalları gidermez. enHealth, çalışıp çalışmadığını bildiren sensörlü sistem seçilmesini ve lambanın çoğunlukla 9–12 ayda bir değiştirilmesini önerir. Seçim ölçütleri UV su arıtma sistemi yazımızda, modeller UV cihazları kategorimizdedir.
Kimyasal endişe varsa: CDC'ye göre ters ozmoz kurşun ve bakır gibi bazı kimyasalları da giderir; CDC'nin genel kuralı önce test, sonra endişe duyulan maddeyi gideren sistemdir.
Kaynatma: CDC bulanık suyun önce temiz bir bezden süzülmesini, berrak suyun 1 dakika fokurdayarak kaynatılmasını, yaklaşık 1.980 metrenin (6.500 ft) üzerindeki yerlerde bu sürenin 3 dakika olmasını önerir; enHealth kaynama noktasına getirmeyi yeterli bulur ve kaynatmayı kirlenmeden şüphelenildiğinde alınacak bir önlem olarak anar.

Sarnıç suyunun bütün evde kullanılacağı müstakil ev ve villalar için villa su arıtma kategorimize bakabilirsiniz.

Sarnıç suyu klorlanır mı?

Klorlama ev sarnıcında rutin bir işlem değil, sorun çıktığında başvurulan bir önlemdir. enHealth'e göre etkisi kısa sürer ve sonradan gelen yağmur suyunu kapsamaz; Cryptosporidium'a etkisi sınırlıdır. Rehberin ölçüsü 1000 litre suya 40 mL sıvı sodyum hipoklorit (%12,5 aktif klor) ya da 7 g granül kalsiyum hipoklorittir (%75 aktif klor); ikisi de yaklaşık 5 mg/L verir ve 30 dakika sonra en az 0,5 mg/L serbest klor kalmalıdır. Stabilize klor (klorlu siyanüratlar) kapalı depoda etkisizdir. Kimyasal kullanılırken paketteki güvenlik talimatlarına uyulur (enHealth).

Sarnıç Bakım Takvimi

Sarnıç bakımının temeli düzenli gözle denetimdir: enHealth çatı, oluk, süzgeç ve deponun en az 6 ayda bir, dip tortusunun 2–3 yılda bir kontrol edilmesini önerir.

İş	Sıklık	Kaynak
Çatı ve oluk temizliği	Yılda iki kez; tozlu ve yapraklı yerde daha sık	enHealth
Oluk, sarkan dallar, giriş süzgeci, sinek telleri, depo ve kapak denetimi	En az 6 ayda bir	enHealth
Depo içine bakış: larva, hayvan izi, yosun	En az 6 ayda bir	enHealth
Dik boru tipi ilk yıkama ayırıcıyı boşaltma	Her yağıştan sonra	TWDB
Dip tortusu kontrolü	2–3 yılda bir ya da suda tortu görülünce	enHealth
Depoyu boşaltmadan tortu çekme	Yılda bir yapılabilir	TWDB
UV lambası değişimi	Çoğunlukla 9–12 ayda bir	enHealth
Su testi (içme amaçlıysa)	En az 3 ayda bir	TWDB
Üstü açık yağmur varili	En az 10 günde bir boşaltma ya da girişe tel	CDC

Bu yazı için incelediğimiz İSKİ ve Sağlık Bakanlığı metinlerinde bina su depoları için belirlenmiş bir temizlik sıklığı bulamadık; bu yüzden tabloda yalnız kaynağı açık aralıklar var. Apartman deposu için yönetiminizin ya da su idarenizin belirlediği bir sıklık varsa ona uyun. Filtre ve lamba bakımı için su arıtma cihazı bakımı yazımıza bakın.

Sarnıç Nasıl Temizlenir? Adım Adım Sarnıç Temizliği

Sarnıç; girişi ayrılıp dipten boşaltıldıktan sonra tortusu alınarak, iç yüzeyleri fırçalanıp durulanarak ve gerekirse klorlanarak temizlenir. Sıra, WHO'nun su depoları için yayımladığı Teknik Not 3'ü enHealth'in yağmur suyu depolarına özgü uyarılarıyla birleştirir.

Yalnız tortu varsa: Depoyu boşaltmak gerekmeyebilir. enHealth'e göre ucuna ters huni takılmış bir hortum dip boyunca yavaşça gezdirilir ve tortu, alttaki suyla birlikte sifonla atığa verilir; iri döküntü için yaklaşık 50 mm çaplı hortum kullanılır.

Girişi ayırın: Temizlik sırasında yağmur suyu girmesin diye giriş borusunu sökün; enHealth bu borunun kolay sökülebilir olmasını ister.
Boşaltın: Suyu normal çıkıştan değil, dipten çeken tahliye vanasından boşaltın (WHO). enHealth, tortunun uygun bir motorlu pompayla da çekilebileceğini belirtir.
Tortuyu alın: Depo boşalınca kalan çamuru bakım ağzından kepçeleyerek dışarı alın; iç yüzeydeki koruyucu filmi bozmayın (enHealth).
Fırçalayın ve durulayın: WHO notu, deterjanlı sıcak su ve sert fırçayla bütün iç yüzeylerin ovulmasını, ardından deterjan izi kalmayana kadar durulamayı tarif eder; uzun saplı fırça depoya girmeden temizlemeyi sağlar. enHealth sert yöntemlerden ve zararlı buhar çıkaran maddelerden kaçınılmasını ister.
Gerekirse şoklama yapın: WHO notunda depo dörtte bir oranında temiz suyla doldurulur, toplam kapasitenin her 1000 litresi için 80 g granül yüksek güçlü kalsiyum hipoklorit serpilir, depo doldurulup kapatılır ve 24 saat beklenir. Bu acil durum yöntemi çok yüksek klor içerir; yalnız gerektiğinde ve deneyimli kişilerce uygulanmalıdır.
Atık suyu doğru yere verin: Klorlu su dereye ya da göle değil kanalizasyona verilir (WHO); durulama suyu bina temeline ve sokak ızgarasına akıtılmaz (enHealth).
Kullanıma alın: Depoyu temiz suyla doldurup yaklaşık 30 dakika bekletin, yeniden boşaltın (WHO) ve giriş borusunu takın.

Önemli: WHO Teknik Not 3'e göre depoya girmek ve içinde çalışmak zor ve tehlikeli olabilir. Girmeden önce depoya bir süre temiz hava üflenir; eldiven, çizme, başlık ve gözlük takılır; temizlik boyunca giriş kapağının yanında dışarıda sürekli bir kişi bekler. Kalsiyum hipoklorit açık havada çözülür ve kimyasal suya eklenir, su kimyasala eklenmez (enHealth). Derin ve büyük sarnıçlarda işi uzman ekibe bırakın.

Sarnıçta Koku, Yosun, Sivrisinek ve Bulanıklık

Sarnıçtaki sorunların çoğu olukta biriken kirden, dip tortusundan, depoya giren ışıktan ve korunmasız açıklıklardan kaynaklanır (enHealth).

Koku: En olası nedenler olukta biriken madde, dip tortusu ve borularda bekleyen sudur (enHealth). Olukları ve dibi temizleyin; temizlik hemen yapılamıyorsa klorlama geçici çözüm olabilir.
Yeşillenme: Işık girdiğini gösterir. enHealth'e göre yosunların çoğu sağlık riski taşımaz ama tadı, kokuyu ve görünüşü bozar; depoyu tamamen örtün, ışık geçiren boruları koyu renge boyayın.
Sivrisinek larvası: Bir açıklık olduğunu gösterir. Giriş noktasını kapatın, ağızlara sinek teli takın, olukta su birikmesini önleyin. enHealth'e göre larvaya karşı ideal bir yöntem yoktur; gazyağı ya da parafin eklemek son çaredir, yağmur suyunun bir avantajını ortadan kaldırır ve bazı depo kaplamalarına uygun değildir.
Bulanıklık: enHealth'e göre musluklar tabana yakın olduğundan tortu suya karışabilir; bakımsız depoların musluğundan alınan bazı örneklerde kurşun yüksek çıkmıştır. Tortuyu alın, çıkışı yukarı taşıyın ya da yüzer emiş kullanın.

Sık Sorulan Sorular

Sarnıç nedir?

Sarnıç, yağmur suyunu biriktiren ve üstü kapalı olan yapıdır; TDK gemilerdeki sacdan tatlı su deposunu da sarnıç olarak tanımlar. Bugünkü sarnıç çatı suyunu süzüp kapalı depoda saklar.

Sarnıç hangi dönemden kalmadır?

Sarnıç tek bir döneme ait değildir; TWDB'ye göre sarnıçlar yüzyıllardır farklı bölgelerde kullanılır ve bugün de yağmur suyu deposu olarak kurulur. İstanbul'daki tanınmış örneklerden Suriçi'ndeki Mokios, Aetius ve Aspar açık sarnıçları Fatih Belediyesi'ne göre 5. yüzyılda yapılmıştır; Aspar Sarnıcı bugün Çukurbostan adıyla bilinir.

Sarnıç ile su deposu arasındaki fark nedir?

Fark suyun kaynağıdır. Sarnıç çatıdan gelen yağmur suyunu biriktirir ve binalarda bu su yalnız bahçe sulamasında ve tuvalet rezervuarında kullanılır. Bina su deposu şebekeden ya da kuyudan gelen suyu saklar.

Sarnıç suyu içilir mi?

Analiz ve arıtma olmadan içilmesi önerilmez; CDC'ye göre yağmur suyu temiz görünse de mikrop ve kimyasal taşıyabilir. İçilecekse kapalı ve ışık geçirmeyen depo, ilk yıkama ayırma, laboratuvar analizi, tortu filtresi, aktif karbon ve UV arıtma ile düzenli test gerekir.

Sarnıç nasıl yapılır?

Çatı suyu oluk, yaprak süzgeci ve ilk yıkama ayırıcıdan geçirilip kapaklı, ışık geçirmeyen bir depoya alınır. Depo sağlam ve düz zemine oturtulur, açıklıklar sinek teliyle korunur; TWDB killi zemine gömülmesini önermez.

Sarnıç kaç ton olmalı?

Zorunluluk kapsamındaki binalarda depo, yıllık toplanabilir yağmur suyunun en az %6'sı kadar olmalıdır (ÇŞİDB). TWDB'nin kaba yöntemi yıllık ihtiyacın dörtte birini esas alır; tuvalette kişi başı günde 35 litre kullanan dört kişilik evde bu yaklaşık 12,8 m³ eder.

100 m² çatıdan yılda ne kadar su toplanır?

ÇŞİDB formülü ve MGM yağış ortalamalarıyla yaptığımız hesapta 100 m² çatıdan İstanbul'da yılda yaklaşık 47.477 litre, Ankara'da 28.238 litre, İzmir'de 50.933 litre su toplanır.

İlk yağmur ayırıcı nedir, kaç litre su atılır?

Çatıyı yıkayan ilk ve en kirli akışı depoya almayan düzenektir. WHO ve enHealth ortalama bir çatı için ilk 20–25 litrenin ayrılmasını önerir; TWDB'nin kuralı 100 m² çatıda yaklaşık 41 litre eder. Ayırma her yağışta yapılır.

Sarnıç ne sıklıkla temizlenir?

enHealth'e göre çatı, oluk, süzgeç ve depo en az 6 ayda bir denetlenir, oluk yılda iki kez temizlenir. Dip tortusu 2–3 yılda bir kontrol edilir; taban tortuyla kaplıysa depo temizlenir.

Sarnıç nasıl temizlenir?

Giriş borusu ayrılır, su dipteki tahliye vanasından boşaltılır, tortu alınır, iç yüzeyler sıcak su ve deterjanla fırçalanıp durulanır. Gerekirse WHO yöntemiyle şoklama yapılır; ardından depo temiz suyla doldurulup 30 dakika bekletilir ve yeniden boşaltılır.

Sarnıç suyu neden kokar ya da yeşerir?

enHealth'e göre koku çoğunlukla olukta biriken maddeden, dip tortusundan ya da borularda bekleyen sudan gelir. Yeşillenme depoya veya borulara ışık girdiğini gösterir; depo tamamen örtülür, ışık geçiren borular koyu renge boyanır.

Sarnıçta sivrisinek ürer mi?

Açıklıklar korunmazsa ürer. WHO depolara kapak ve sinek teli ister. Larva görülmesi bir açıklık olduğunu gösterir; giriş noktası kapatılır, olukta su göllenmesi önlenir. CDC'ye göre üstü açık yağmur varili en az 10 günde bir boşaltılmalı ya da girişine tel konmalıdır.

Sarnıç suyu kaynatılırsa içilir mi?

Mikroplar açısından kaynatma etkilidir: enHealth'e göre bakterileri, virüsleri ve Giardia ile Cryptosporidium gibi parazitleri öldürür; CDC berrak suyun 1 dakika kaynatılmasını önerir. Çatıdan ve tesisattan gelebilecek metaller içinse CDC önce test, sonra o maddeyi gideren sistemi önerir.

Sarnıç suyu için UV cihazı yeterli mi?

Tek başına yetmeyebilir. CDC'ye göre UV mikropları giderir, kimyasalları gidermez ve ön filtreyle daha iyi çalışır. Bu yüzden UV'den önce tortu ve karbon filtresi kullanılır; lamba çoğunlukla 9–12 ayda bir değişir (enHealth).

Sarnıç suyu klorlanır mı?

Yalnız gerektiğinde. enHealth ev deposunda düzenli klorlamayı çoğu durumda uygun bulmaz, düzeltici önlem olarak önerir; 30 dakika sonra suda en az 0,5 mg/L serbest klor kalmalıdır. Stabilize klor kapalı depoda etkisizdir.

Yağmur suyu toplama sistemi hangi binalarda zorunlu?

Gereken depo 7 m³'ü aşıyorsa parseli 2.000 m²'den ya da toplam çatı izdüşümü 1000 m²'den büyük yapılarda ve kamu yapılarında zorunludur. Kural 11 Mart 2025'te yürürlüğe girmiştir; daha önce ruhsat başvurusu yapılmış yapılarda aranmaz.

Sarnıca girmek tehlikeli mi?

Kapalı alan çalışması risk taşır. WHO Teknik Not 3, girmeden önce depoya temiz hava üflenmesini, eldiven, çizme ve gözlük takılmasını ve dışarıda giriş kapağının yanında sürekli bir kişinin beklemesini ister.