Atık Su Arıtma Sistemleri Nedir, Nasıl Çalışır? Paket Arıtma, Biyolojik Arıtma, Gri Su ve Mevzuat (2026)
Son güncelleme: 9 Kasım 2026 · Hazırlayan: AQUA BELLA Teknik Ekibi
Atık su arıtma sistemi nedir? Evlerden, otel ve sitelerden, iş yerlerinden ve fabrikalardan çıkan kirli suyu; dereye, denize ya da toprağa verilmeden veya yeniden kullanılmadan önce yönetmelikteki deşarj sınırlarına indiren fiziksel, biyolojik ve kimyasal arıtma birimlerinin bütünüdür.
Nasıl çalışır? Izgara ve çöktürmeyle iri katılar ayrılır, havalandırılan tankta mikroorganizmalar çözünmüş organik maddeyi tüketir, oluşan biyokütle çöktürme havuzunda ya da membranla sudan ayrılır; gerekirse UV arıtma veya klorlama uygulanır.
Hangi sınırlar geçerli? Eşdeğer nüfusu 2.000'in altındaki evsel atık suda Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği'nin sınırları BOİ5 50, KOİ 160, AKM 60 mg/L'dir; daha büyük yerleşimlerde ikincil arıtma için Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği'nin BOİ5 25, KOİ 125, AKM 35 mg/L sınırları ya da asgari giderim oranları uygulanır.
Bu rehber evsel ve endüstriyel atık suyun arıtılmasını anlatır. Ev tipi ters ozmoz cihazının gidere verdiği konsantre su ayrı bir konudur; onu su arıtma cihazı ne kadar atık su atar? ve atık su miktarı nasıl azaltılır? yazılarımızda ele aldık. Aşağıdaki bilgiler Resmî Gazete'deki yönetmelik ve tebliğlerden, TÜİK, Birleşmiş Milletler ve ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) belgelerinden ve hakemli bir Türk çalışmasından alınmıştır; tablo değerleri resmî metinlerdeki gibidir.
Atık Su Nedir? Evsel, Endüstriyel, Gri ve Siyah Su
Atık su, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği'ne (SKKY) göre evsel, endüstriyel, tarımsal ve diğer kullanımlar sonucunda kirlenmiş ya da özellikleri değişmiş sudur; maden ocağı suları ve kentte yağışla oluşan yüzey akışı da bu tanıma girer.
| Tür |
Kapsamı |
| Evsel atık su |
Konutlar ile okul, hastane, otel gibi hizmet binalarından gelen su (SKKY) |
| Endüstriyel atık su |
Ticari ve endüstriyel faaliyetlerden çıkan, evsel atık su ve yağmur suyu dışındaki su (SKKY) |
| Gri su |
Tuvalet suyu dışındaki ev atık suyu (SKKY, 2022 eki) |
| Siyah su |
Tuvalet suyu |
Kişi başı ne kadar atık su oluşur?
Teknik Usuller Tebliği, ölçüm yoksa tasarımda kişi başı günde 80, 90 ve 100 litre kullanılmasını ister (sırasıyla 2.000–10.000, 10.000–50.000 ve 50.000–100.000 nüfus); kişi başı günlük BOİ yükü 40–50 gramdır. TÜİK'e göre ise 2024'te belediyelerin kanalizasyonla deşarj ettiği kişi başı günlük ortalama atık su 210 litredir (İstanbul'da 291 litre). İlki tasarım varsayımıdır ve kanala sızan yeraltı suyunu içermez; ikincisi deşarj edilen toplam miktardan hesaplanmış ortalamadır.
Atık Su Arıtma Neden Önemli? Türkiye ve Dünya Verileri
Atık su arıtma hem yasal zorunluluktur hem de dere, göl ve denizi korumanın yoludur: SKKY Madde 4'e göre atık suyun arıtılmadan alıcı ortama verilmesi yasaktır. Arıtılmayan sudaki azot ve fosfor alg ve su bitkilerinin üremesini hızlandırır; SKKY sudaki canlıların dengesini bozan bu zenginleşmeyi ötrofikasyon olarak tanımlar. Hassas alanlara deşarjda bu yüzden azot ve fosfor sınırı da vardır.
- Türkiye (TÜİK, 2024): Belediyelerin kanalizasyonla deşarj ettiği 5,8 milyar m³ atık suyun 4,9 milyar m³'ü (%85,4) arıtıldı; bunun %53,8'ine gelişmiş, %24,5'ine biyolojik, %21,4'üne fiziksel, %0,3'üne doğal arıtma uygulandı. Arıtma tesisinden hizmet alan belediye nüfusunun oranı %76,9'dur.
- Dünya (BM, 2026 raporu): 2024'te hanelerde oluşan tahmini 332 milyar m³ atık suyun 185 milyar m³'ü (%56) güvenli arıtıldı. Hane atık suyunun %55'i kanalizasyonla, yaklaşık %27'si septik tankla toplandı, %17'si hiç toplanmadı; güvenli arıtılan pay kanalizasyonla toplanan suda %81, septik tankta toplanan suda %46'dır.
Atık Su Arıtma Nasıl Yapılır? Aşamalar ve Yöntemler
Atık su arıtma; ön arıtma, birincil arıtma, ikincil (biyolojik) arıtma, gerekirse ileri arıtma ve son işlem sırasıyla yapılır, ayrılan çamur ayrı bir hatta işlenir. Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği (KAAY) birincil arıtmayı BOİ5'in en az %20'sinin, askıda katı maddenin en az %50'sinin giderildiği işlem olarak tanımlar.
| Aşama |
Ne yapılır? |
| Ön arıtma |
Izgara, kum tutucu ve debi dengeleme tankı iri katıları, kumu ve ani debi artışlarını karşılar (EPA). |
| Birincil arıtma |
Ön çöktürmede çökebilen katılar ayrılır; gerekirse kimyasal eklenir. |
| İkincil (biyolojik) arıtma |
Havalandırma tankında mikroorganizmalar çözünmüş organik maddeyi tüketir; biyokütle son çöktürmede ya da membranla ayrılır. |
| İleri arıtma |
Azot ve fosfor giderimi, kimyasal çöktürme, filtrasyon. |
| Son işlem |
UV arıtma, klorlama veya ozonlama; Teknik Usuller Tebliği Madde 13 brom, iyot ve hidrojen peroksiti de sayar. |
| Çamur işleme |
Yoğunlaştırma, susuzlaştırma, stabilizasyon ve kurutma (Tebliğ Madde 17). |
Çöktürme havuzunda dibe inen, askıda katı madde ve biyokütledir; suda çözünmüş tuzlar çökmez. Tebliğ'in Tablo 2.2'sine göre toplam çözünmüş madde (TÇM) klasik aktif çamur, BNR ve MBR çıkışında 500–700 mg/L'de kalır; tablodaki sistemlerden yalnız ters ozmoz eklenen hatta <5–40 mg/L'ye iner.
Fiziksel, kimyasal ve biyolojik yöntemler
- Fiziksel: Izgara, çöktürme, kum filtresi ve membran filtrasyon.
- Kimyasal: Koagülasyon-flokülasyon, pH ayarı ve fosforun kimyasal çöktürülmesi; EPA'ya göre kimyasal çöktürme eklenen uzun havalandırmalı tesiste toplam fosfor 2 mg/L'nin altına inebilir.
- Biyolojik: Aktif çamur, damlatmalı filtre, döner biyolojik disk ve havasız (anaerobik) reaktör; doğal sistemlerden yapay sulak alan (bitkisel arıtma) ve lagün.
- İleri: Aktif karbon, ileri oksidasyon ve membran; Tebliğ Madde 18 bunları arıtılmış suyun doğrudan ya da dolaylı geri kazanımı için öngörür.
Biyolojik Arıtma Nasıl Çalışır? Aktif Çamur, SBR ve MBR
Biyolojik arıtma, çözünmüş organik maddenin mikroorganizmalarca besin olarak kullanılması ve oluşan biyokütlenin sudan ayrılmasıdır. Aşağıdaki üç sistem oksijenli (havalı) ortamda çalışır ve katı ile sıvıyı ayırma biçimiyle farklılaşır; havasız (anaerobik) reaktörler ise oksijensiz ortamda çalışır.
- Aktif çamur: Atık su havalandırma tankında mikroorganizmalarla karışır; çöktürme havuzunda dibe inen çamurun bir kısmı tankın başına döndürülür, fazlası çamur hattına gider (EPA). Uzun havalandırma, bekleme süresi uzatılmış türüdür.
- SBR (ardışık kesikli reaktör): Doldurma, reaksiyon, çöktürme, boşaltma ve bekleme evreleri tek tankta sırayla yapılır; süreleri PLC yönetir; havalandırma ve çöktürme için ayrı tank gerekmez (EPA).
- MBR (membran biyoreaktör): Çöktürme havuzu yerine ultrafiltrasyon ya da mikrofiltrasyon membranı katıyı sıvıdan ayırır (Üstün ve Tırpancı, 2015).
Teknik Usuller Tebliği, teknolojilerin çıkış suyu kalitesini şu aralıklarla verir (mg/L):
| Parametre |
Ham atık su |
Klasik aktif çamur |
Aktif çamur + filtrasyon |
BNR* |
BNR + filtrasyon |
MBR |
Aktif çamur + mikrofiltrasyon + ters ozmoz |
| AKM |
120–400 |
5–25 |
2–8 |
5–20 |
1–4 |
<2 |
<1 |
| BOİ |
110–350 |
5–25 |
5–20 |
5–15 |
1–5 |
<1–5 |
<1 |
| KOİ |
250–800 |
40–80 |
30–70 |
20–40 |
20–30 |
<10–30 |
<2–10 |
| Amonyum (NH4+) |
12–45 |
1–10 |
1–6 |
1–3 |
1–2 |
<1–5 |
<0,1 |
| Toplam azot |
20–70 |
15–35 |
15–35 |
3–8 |
2–5 |
<10 |
<1 |
| Toplam fosfor |
4–12 |
4–10 |
4–8 |
1–2 |
<2 |
<0,3–5 |
<0,5 |
| TÇM |
270–860 |
500–700 |
500–700 |
500–700 |
500–700 |
500–700 |
<5–40 |
*BNR: azot ve fosfor giderimli biyolojik arıtma. Klasik aktif çamur organik maddeyi büyük ölçüde giderir ama azot ve fosforu sınırlı düşürür; hassas alanlarda bu yüzden besin maddesi giderimli sistem gerekir.
Paket Arıtma Nedir, Kimler İçin Uygundur?
Paket arıtma, EPA'nın tanımıyla küçük yerleşimlerde ya da tek bir mülkte atık suyu arıtmak için önceden üretilmiş tesistir. Üreticilere göre günde 0,002–0,5 milyon galon (MGD), yani yaklaşık 7,6–1.893 m³/gün debiye tasarlanabilir; en sık 0,01–0,25 MGD (yaklaşık 38–946 m³/gün) aralığında kullanılır (m³ çevirileri bizimdir). EPA'nın saydığı kullanım yerleri arasında otoyol dinlenme tesisleri, kırsal alanlar, konut siteleri, kamp alanları, şantiyeler, oteller ve okullar vardır.
| Tip |
Tipik debi (EPA) |
Artısı |
Dikkat |
| Uzun havalandırma |
0,002–0,1 MGD (≈7,6–379 m³/gün) |
Debi dalgalanmasına dayanıklı, az çamur üretir |
Ek ünite olmadan denitrifikasyon (azot giderimi) ve fosfor giderimi yapmaz; uzun havalandırma daha çok enerji ister |
| SBR |
0,01–0,2 MGD (≈38–757 m³/gün) |
Tek tank, az yer; azot ve fosfor giderebilir |
Son işlemden önce genellikle dengeleme tankı gerekir; küçük yerleşimlerde çevrim sürelerini ayarlamak zordur |
| Oksidasyon hendeği |
0,01–0,5 MGD (≈38–1.893 m³/gün) |
Orta düzey enerji, ani yüklere dayanıklı |
Geniş alan ister; doğru işletilmezse koku yapabilir |
EPA'ya göre uzun havalandırmalı tesis başka bir tesisten alınan aşı çamuruyla başlatılır ve dengeye gelmesi 2–4 hafta sürebilir; bu kurulum değil, biyolojik oturma süresidir. EPA saha olarak cazibeli toplamaya uygun, iyi drene olan, taşkına açık olmayan ve yerleşim alanlarından en az 30 metre uzak bir yer önerir. Seçenekler için paket arıtma sistemleri sayfamıza ve atık su arıtma cihazları kategorimize bakabilirsiniz.
Nüfusa ve Altyapıya Göre Hangi Arıtma Sistemi Seçilir?
Kanalizasyon sistemi bulunan yerlerde atık su ilke olarak şebekeye bağlanır; SKKY Madde 25 bunu hak ve mecburiyet sayar. Atık suyun bir toplama sistemiyle toplandığı yerleşimlerde arıtma tesisi, Teknik Usuller Tebliği Madde 11'e göre nüfusa bağlı olarak seçilir:
| Nüfus |
Hüküm |
Tebliğde önerilen sistem |
| 84'ten az |
Yerinde arıtma |
Zemine göre septik tank ve sızdırma, havalı arıtma veya kum filtresi |
| 84–500 |
SKKY Tablo 21 |
Köyler için yapay sulak alan ve lagün |
| 500–2.000 |
SKKY Tablo 21 |
Doğal, geleneksel (aktif çamur, SBR, oksidasyon hendeği, damlatmalı filtre, döner disk) ya da karma sistem; kişi başı arazi belirleyicidir |
| 2.000–10.000 |
KAAY |
Yer dar ise aktif çamur, arazi yeterliyse doğal sistem |
| 10.000'den fazla |
KAAY |
Hassas alanda ek olarak azot ve/veya fosfor giderimi |
Kanalizasyon yoksa zemin belirler
Toplama sistemi bulunmayan ve yapılması da mümkün olmayan münferit ev, köy ve mezralarda yerinde arıtma uygulanır; Tebliğ Madde 10 burada 1971 tarihli, kanalizasyon yapılamayan yerlerdeki çukurlarla ilgili yönetmeliği de geçerli sayar. Zemine göre geçirimli zeminde septik tank çıkışı sızdırma çukuruna ya da yatağına verilir; az geçirimli zeminde su önce havalı arıtma veya kesikli kum filtresinden geçer; geçirimsiz zeminde daha kapsamlı sistem gerekir. Yeraltı suyu yüksek, eğimi fazla, taşkına açık ya da su kaynağına yakın yerlerde zemine sızdırma düşünülmez; ayrıntılar yeraltı suyu kirliliği yazımızdadır. Tebliğe göre esas ölçüt arıtılmış suyun kalitesidir.
Fosseptik (Foseptik) ve Septik Tank Ne Zaman Yeterli?
Fosseptik, eşdeğer nüfusu 2.000'in altındaki yerlerde mevzuatın hâlâ tanıdığı bir yöntemdir: SKKY Madde 32'ye göre buralarda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün uygun göreceği arıtma, sızdırmalı ferdi fosseptik ya da sızdırmasız merkezi fosseptik uygulanır. Yerleşimden kopuk, kapasitesi 2.000 kişinin altındaki otel, tatil köyü, yazlık site ve sanayi tesislerinin evsel atık suyu da İl Müdürlüğünün uygun gördüğü yöntemle bertaraf edilir.
- Sızdırmaz fosseptik: Vidanjörle boşaltanlar, altyapı yönetimiyle yaptıkları protokolü ve vidanjör belgelerini 5 yıl saklar; vidanjör yönetime ait olmalı ya da onun izniyle çalışmalıdır. Büyükşehir belediyelerinin çalışma izni verdiği vidanjörlerde araç takip sistemi zorunludur (SKKY Madde 32).
- Septik tank: EPA'ya göre tankta üstte yağ ve köpük, dipte çamur, ortada sıvı katman oluşur; sıvı drenaj alanına geçer ve toprakta arıtılır. EPA ev tipi sistemin en az 3 yılda bir kontrol edilmesini, tankın tipik olarak 3–5 yılda bir çekilmesini önerir.
Fosseptik çukuru temizleme kimyasalları kategorimizdeki ürünler çekim ve kontrolün yerini tutmaz; ambalaj talimatına göre kullanılır.
Gri Su Arıtma ve Geri Kazanımı
Gri su, tuvalet suyu dışındaki ev atık suyudur; Üstün ve Tırpancı'nın (2015) aktardığı veriye göre hacimce evsel atık suyun %75'ini oluşturur. Tanım kaynağa göre değişir: SKKY mutfak ve çamaşır suyu dahil tuvalet dışındaki tüm ev atık suyunu gri su sayar; bilimsel sınıflamada duş, banyo ve lavabo suyu az kirli, mutfak ve çamaşır makinesi suyu çok kirli gri sudur. İmar mevzuatına göre ise binada yalnız duş, küvet ve el-yüz lavabosundan gelen "hafif gri su" toplanabilir ve yalnız tuvalet rezervuarında kullanılabilir.
Gri su sistemi hangi binalarda zorunlu?
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nde 11 Mart 2025'te yürürlüğe giren değişiklikle şu yeni yapılarda zorunludur:
| Yapı |
Zorunluluk eşiği |
| Konaklama amaçlı bina |
200'den fazla yatak |
| Alışveriş merkezi |
Yapı inşaat alanı 10.000 m²'den büyük |
| Kamu binası |
Yapı inşaat alanı 30.000 m²'den büyük |
| Sağlık ve eğitim yapıları |
Zorunlu değil |
Sistem TS EN 16941-2 standardına uyar ve mekanik tesisat projesinde yer alır. Depo, bağlı rezervuarların günlük su ihtiyacının en az yarısını karşılar; tahliye hattı atık su şebekesine bağlanır ve sistem yağmur suyundan ayrı planlanır. Değişiklikten önce ruhsat başvurusu yapılmış yapılarda zorunluluk aranmaz. Yağmur suyu zorunluluğu için yağmur suyu arıtma cihazları yazımıza bakabilirsiniz.
Gri su nasıl arıtılır?
Gri su arıtımında yapay sulak alan, döner biyolojik reaktör, SBR ve MBR kullanılır. Aktarılan veriye göre yatay akışlı yapay sulak alanda BOİ giderimi %80–90, AKM giderimi %80–95'tir ve su sistemde 3–7 gün kalır (Üstün ve Tırpancı, 2015). Bina ölçeğindeki çözümler için gri su arıtma sistemleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Atık Su Deşarj Standartları ve İzinler
Türkiye'de evsel atık suyun deşarj sınırları SKKY Tablo 21'de ve KAAY'da verilir ve eşdeğer nüfusa (E.N.) göre değişir. E.N. atık suyun organik yükünü kişi sayısına çevirir: KAAY kişi başı günlük 45 gram BOİ5'i, SKKY'nin 2022'de eklenen tanımı ise 60 gramı esas alır. Örneğin günde 900 gram BOİ5 taşıyan atık su KAAY'a göre 20, SKKY'ye göre 15 E.N. eder (900 ÷ 45 ve 900 ÷ 60). SKKY sınırları 2 saatlik kompozit numuneye göredir; denetimde alınan anlık numune sınırı %20'den fazla aşarsa yaptırım değerlendirmesi yapılır, pH ve sıcaklıkta sınır aynen uygulanır.
| Parametre (mg/L) |
SKKY Tablo 21.1 (E.N. < 2.000) |
SKKY Tablo 21.2 (doğal arıtma, stabilizasyon havuzu) |
KAAY Tablo 1 (ikincil arıtma) |
| BOİ5 |
50 |
75 |
25 (en az %70–90 giderim) |
| KOİ |
160 |
180 |
125 (en az %75 giderim) |
| AKM |
60 |
200 |
35 (en az %90 giderim) |
| pH |
6–9 |
6–9 |
Tabloda yok |
Tablo 21.1'de köyler için, Tablo 21.2'de ise tablodaki tüm tesisler için sınır değer yerine en az %60 arıtma verimi yeterlidir. KAAY'da konsantrasyon ya da verim şartından biri uygulanır; 1.500 metre ve üzeri dağlık bölgelerde (Madde 8/c) 2.000–10.000 E.N. için AKM'de 60 mg/L kabul edilebilir. Hassas alanlarda KAAY Tablo 2'ye göre 10.000–100.000 E.N. için toplam fosfor 2 mg/L, toplam azot 15 mg/L'dir; 100.000 E.N. üstünde bu sınırlar 1 ve 10 mg/L'ye iner. Sağlık kuruluşları için SKKY Tablo 24, AKM'yi 70 mg/L ile sınırlar.
Kanalizasyona deşarj sınırları (SKKY Tablo 22)
| Parametre |
Biyolojik arıtmayla sonuçlanan kanalizasyon |
Derin deniz deşarjıyla sonuçlanan kanalizasyon |
| Sıcaklık (°C) |
40 |
40 |
| pH |
6–10 |
6–10 |
| AKM (mg/L) |
500 |
350 |
| Yağ ve gres (mg/L) |
150 |
50 |
| KOİ (mg/L) |
1000 |
600 |
| BOİ5 (mg/L) |
– |
400 |
| Toplam azot (mg/L) |
100* |
40 |
| Toplam fosfor (mg/L) |
10* |
10 |
*Bu iki parametreye yalnız belediye tesisi KAAY Tablo 2'ye tabiyse bakılır. Tabloda ağır metal sınırları da vardır; örneğin toplam kurşun 3 mg/L'dir.
Endüstriyel atık suda hangi tablo geçerli?
Sanayi atık suyunun sınırı sektöre göre değişir. SKKY Madde 31 sanayiyi 16 sektöre ayırır ve alıcı ortama deşarj sınırlarını Tablo 5–20'de verir; listede olmayan tesislerde idare benzer sektörleri ve Tablo 19'u esas alıp Bakanlığın uygun görüşüyle sınır belirler. Kanalizasyona verilen önemli kirletici endüstriyel atık suyun (günlük debisi 50 m³'ten fazla olan ya da tehlikeli ve zararlı atık içeren) Tablo 22'ye uyması şarttır; doğrudan bağlantısı uygun görülmeyen tesis, giderleri kendisine ait olmak üzere ön arıtma kurar ve işletir (Madde 47 ve 48).
Hangi izinler gerekir?
- Çevre izni: Evsel ve endüstriyel atık suyun alıcı ortama doğrudan deşarjı için zorunludur (SKKY Madde 37).
- Proje onayı: Arıtma sistemi projelerini onaylamaya Bakanlık yetkilidir (Madde 53).
- Numune alma bacası: 200–500 m³/gün debili işletmelerde baca ve otomatik numune alma cihazı, 500 m³/gün üzerinde bunlara ek olarak debi ölçme cihazı zorunludur (Madde 29).
- İzleme ve bildirim: Tesis çıkış suyunu izin belgesindeki aralıklarla ölçüp belgeler; arıza, standartların sağlanamaması ve kapasite artırımı idareye derhal bildirilir (Madde 29 ve 52).
Karşılaştırma için: ABD'nin ikincil arıtma standardı (40 CFR 133.102) BOİ5 ve askıda katı için 30 günlük ortalamada 30 mg/L ve en az %85 giderim ister. AB'nin 2024/3019 sayılı direktifi 1 Ağustos 2027'de eski direktifin yerini alır ve toplama-arıtma eşiğini 2.000'den 1.000 E.N.'ye indirir (1.000–2.000 E.N. için son tarih 2035); 150.000 E.N. ve üzeri tesislerde mikrokirleticiler için dördüncül arıtmayı 2045 sonuna kadar kademeli olarak zorunlu kılar ve bu maliyetin en az %80'ini ilgili ürünlerin üreticilerine yükler.
Arıtılmış Su ve Arıtma Çamuru Nerede Kullanılır?
Teknik Usuller Tebliği Madde 18, arıtılmış atık su için tarımsal ve endüstriyel kullanım, yeraltı suyunun beslenmesi, dinlenme alanları, dolaylı yangın suyu ve tuvalet rezervuarı gibi seçenekler sayar. Yeniden kullanımda Bakanlığın uygun görüşü alınır ve miktar atıksu bilgi sistemine girilir (SKKY Madde 28).
- Sulama: UV arıtma ya da klorlamayla mikrobiyolojik yükü iyice düşürülmüş biyolojik arıtma çıkışı gerekir; Tebliğ sulama amaçlı geri kazanımda UV sistemlerini öngörür ve kullanım alanlarını Ek-7'deki Sınıf A ve Sınıf B kriterlerine bağlar. Tarımsal sulamaya uygunluğa, valilikçe Çevre ve Tarım il müdürlükleri ile DSİ bölge müdürlüğünden kurulan komisyon karar verir (SKKY Madde 28). UV'nin çalışma ilkesi UV su arıtma sistemi yazımızdadır.
- İçme suyu: Tebliğ doğrudan içme suyu olarak geri kazanımı da sayar, ancak doğrudan veya dolaylı geri kazanım için membran, aktif karbon ve ileri oksidasyon gibi ileri arıtma ister; klasik biyolojik arıtma çıkışı bu amaç için yeterli değildir.
- Arıtma çamuru: Su içeriği yoğunlaştırma, susuzlaştırma ve kurutmayla azaltılır; stabilizasyon, kompostlaştırma ya da yakmayla kararlı hâle getirilir. Ardından enerji kaynağı ya da toprak iyileştirici olarak kullanılır veya düzenli depolamaya gönderilir. Termal kurutmayla %90–92 kuru madde içeren, kokusuz bir ürün elde edilir (Madde 17).
Atık Su Arıtma Tesisinde Maliyet ve Bakım
Maliyet sahaya özgüdür: EPA'ya göre debi, giriş suyunun özellikleri, deşarj şartları, ek ekipman ve çamur donanımı belirler; fiyat üreticiden alınır. Bakımda EPA'nın saydığı başlıca işler şunlardır:
- Uzun havalandırma: Çıkışta fekal koliform testi, havalandırmada çözünmüş oksijen ve MLSS (karışık sıvıdaki askıda katı), çöktürmede çamur hacim indeksi (SVI) ölçümü; motor, blower ve pompaların yağlanması. EPA'ya göre bu tesislerin birçoğunda operatör günde en fazla 2–3 saat bulunur.
- SBR: Çözünmüş oksijen, pH ve MLSS izlenir; blower kayışları ayda bir kontrol edilir, dekantör ayda bir yağlanır.
- İklim: Tebliğ'e göre soğuk iklimde çamur yaşı yüksek seçilir ve çöktürme havuzunun bekletme süresi artırılır.
Endüstriyel tesislerin su arıtma ihtiyaçları için endüstriyel su arıtma kategorimize bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Atık su arıtma sistemi nedir?
Kirlenmiş evsel veya endüstriyel suyu, alıcı ortama verilmeden ya da yeniden kullanılmadan önce deşarj sınırlarına indiren arıtma birimlerinin bütünüdür. Ön arıtma, birincil arıtma, biyolojik arıtma, gerekirse ileri arıtma, son işlem ve çamur hattından oluşur.
Atık su arıtma kaç aşamada yapılır?
Sabit bir sayı yoktur. Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği birincil ve ikincil arıtmayı tanımlar, hassas alanlarda azot ve fosfor için ileri arıtma ekler. Uygulamada sıra ön arıtma, birincil, biyolojik, ileri arıtma ve son işlemdir; çamur ayrıca işlenir.
Ters ozmoz cihazının atık suyu ile atık su arıtma aynı şey mi?
Hayır. Ters ozmoz cihazının gidere verdiği su, şebeke suyunun membranda tutulan tuzlarla yoğunlaşmış kısmıdır. Atık su arıtma ise tuvalet, mutfak, banyo ve sanayiden gelen kirli suyun deşarj sınırlarına indirilmesidir.
Biyolojik arıtma nedir?
Çözünmüş organik maddenin mikroorganizmalarca tüketilip sudan uzaklaştırılmasıdır. Aktif çamurda biyokütle çöktürme havuzunda, membran biyoreaktörde (MBR) membranla ayrılır; ardışık kesikli reaktörde (SBR) bütün evreler tek tankta sırayla yapılır.
Paket arıtma nedir, hangi debiler için uygundur?
Önceden üretilip sahaya getirilen küçük ölçekli arıtma tesisidir. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA) belgesine göre üreticiler bu tesisleri yaklaşık 7,6–1.893 m³/gün debiye tasarlayabilir; en yaygın aralık 38–946 m³/gündür (galondan çeviri bizimdir). Otel, site, şantiye ve kırsal yerleşimlerde kullanılır.
Paket arıtma ile fosseptik arasındaki fark nedir?
Fosseptik atık suyu toplar ve katıları çöktürür; sızdırmaz tipte su vidanjörle arıtma tesisine taşınır. Paket arıtma suyu yerinde biyolojik olarak arıtır. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, eşdeğer nüfusu 2.000'in altındaki yerlerde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün uygun görmesiyle ikisine de yer verir.
Kanalizasyon olan yerde kendi arıtma tesisimi kurabilir miyim?
İlke olarak atık suyu şebekeye bağlamanız gerekir: Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği'nin 25. maddesi, kanalizasyon bulunan yerlerde bağlantıyı hak ve mecburiyet sayar. Önemli kirletici endüstriyel atık su kanalizasyona Tablo 22 sınırlarını sağlayarak verilir; doğrudan bağlantısı uygun görülmeyen sanayi tesisi ön arıtma kurar (Madde 47 ve 48).
Evdeki atık su nereye gider, nasıl arıtılır?
Kanalizasyon bulunan yerde ev atık suyu şebekeye bağlanır ve belediyenin arıtma tesisine gider. TÜİK'e göre 2024'te belediyelerin kanalizasyonla deşarj ettiği atık suyun %85,4'ü arıtma tesislerinde arıtıldı. Kanalizasyon yoksa Teknik Usuller Tebliği Madde 10'a göre zemine uygun yerinde arıtma (septik tank ve sızdırma, havalı arıtma ya da kesikli kum filtresi) uygulanır.
Endüstriyel atık su nasıl arıtılır?
Sektöre göre arıtılır. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği sanayiyi 16 sektöre ayırır ve deşarj sınırlarını Tablo 5–20'de verir; kanalizasyona verilecek önemli kirletici atık su Tablo 22'ye uymalıdır. ABD Çevre Koruma Ajansı'na (EPA) göre ardışık kesikli reaktör (SBR) ilaç, bira, süt, kâğıt ve kimya atık sularında da kullanılır.
Evsel atık su deşarj standartları nelerdir?
Eşdeğer nüfusu 2.000'in altındaki yerlerde Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Tablo 21.1'e göre BOİ5 50, KOİ 160, AKM 60 mg/L ve pH 6–9'dur; köylerde en az %60 verim yeterlidir. Daha büyük yerleşimlerde ikincil arıtma için Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği'nin BOİ5 25, KOİ 125, AKM 35 mg/L sınırları ya da asgari giderim oranları geçerlidir.
Atık su arıtılmadan dereye veya denize verilebilir mi?
Hayır. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği'nin 4. maddesine göre atık suyun arıtılmadan alıcı ortama verilmesi yasaktır. Alıcı ortama doğrudan deşarj için ayrıca çevre izni alınır (Madde 37) ve çıkış suyunun yönetmelikteki deşarj standartlarını sağlaması gerekir.
Atık su arıtma tesisi için hangi izinler gerekir?
Alıcı ortama doğrudan deşarj için çevre izni (Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, Madde 37), arıtma projesi için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının onayı (Madde 53) gerekir. Debisi 200–500 m³/gün olan işletmeler numune alma bacası ve otomatik numune alma cihazı, 500 m³/gün üzerindekiler bunlara ek olarak debi ölçme cihazı bulundurur (Madde 29).
Gri su sistemi hangi binalarda zorunlu?
11 Mart 2025'ten itibaren yeni yapılacak, 200'den fazla yataklı konaklama binalarında, 10.000 m²'den büyük alışveriş merkezlerinde ve 30.000 m²'den büyük kamu binalarında zorunludur; sağlık ve eğitim yapılarında zorunlu değildir. Toplanan hafif gri su yalnız tuvalet rezervuarında kullanılır.
Arıtılmış atık su içilir mi?
Klasik biyolojik arıtma çıkışı içme suyu değildir. Teknik Usuller Tebliği içme suyu olarak geri kazanımı ancak membran, aktif karbon ve ileri oksidasyon gibi ileri arıtmayla mümkün sayar; her yeniden kullanım Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının uygun görüşüne bağlıdır.
Fosseptik ne sıklıkla çekilmeli?
ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), ev tipi septik sistemin en az 3 yılda bir kontrol edilmesini, tankın tipik olarak 3–5 yılda bir çekilmesini önerir. Türkiye'de sızdırmaz fosseptiği vidanjörle boşaltanlar protokolü ve vidanjör belgelerini 5 yıl saklar (Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, Madde 32).
Türkiye'de atık suyun ne kadarı arıtılıyor?
TÜİK'e göre 2024'te belediyelerin deşarj ettiği 5,8 milyar m³ atık suyun %85,4'ü arıtıldı; arıtma tesisinden hizmet alan belediye nüfusunun oranı %76,9'dur. BM'ye göre dünyada hane atık suyunun %56'sı güvenli arıtılıyor.
Kaynaklar
- Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (RG 31.12.2004, sayı 25687; güncel metin)
- Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ekleri (Tablo 21, 22, 24)
- Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği (RG 08.01.2006, sayı 26047)
- Teknik Usuller Tebliği, atıksu arıtma tesisleri (RG 20.03.2010, sayı 27527)
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde Değişiklik (RG 11.03.2025, sayı 32838)
- TÜİK: Su ve Atıksu İstatistikleri, 2024 (bülten metni)
- BM: SDG Extended Report 2026, Hedef 6
- EPA: Package Plants (EPA 832-F-00-016, 2000)
- EPA: How to Care for Your Septic System
- EPA: How Your Septic System Works
- ABD 40 CFR 133.102: Secondary treatment
- EUR-Lex: Directive (EU) 2024/3019 özeti
- Üstün ve Tırpancı. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 2015