Gri Su Arıtma Sistemi (MBR): Nedir, Kimlere Zorunlu, Nasıl Çalışır?
Gri su arıtma sistemi; duş, küvet ve lavabolardan gelen az kirli atık suyu ayrı bir hatta toplayıp arıtan ve binada yeniden kullanılabilir hâle getiren sistemdir. Arıtılan su en çok tuvalet rezervuarlarında kullanılır; böylece rezervuarlar için şebeke suyu harcanmaz. AQUA BELLA gri su arıtma sistemi, biyolojik arıtma ile membran filtrasyonunu tek ünitede birleştiren MBR (membran biyoreaktör) teknolojisiyle çalışır ve otel, AVM, kamu binası, yurt ve toplu konut gibi yapılar için projeye özel boyutlandırılır. Aşağıda gri suyun ne olduğunu, 2025 imar yönetmeliğiyle hangi binalarda zorunlu hâle geldiğini, sistemin nasıl çalıştığını ve bir gri su projesinin nasıl hazırlandığını anlattık.
Gri Su Nedir?
Gri su, binalarda tuvalet atığı içermeyen ve görece az kirli olan atık sudur. Duş, küvet ve el-yüz yıkama lavabolarından gelen su gri su olarak kabul edilir. İçinde sabun, şampuan, deterjan kalıntısı, saç, deri parçaları ve bir miktar organik madde bulunur.
Gri su ile siyah su arasındaki fark
| Özellik |
Gri su |
Siyah su |
| Kaynağı |
Duş, küvet, el-yüz lavabosu |
Tuvaletler (klozet, pisuvar) |
| Kirlilik |
Görece düşük organik yük, deterjan ve kıl |
Dışkı kaynaklı, yüksek organik ve mikrobiyolojik yük |
| Geri kazanım |
Uygun arıtmayla binada yeniden kullanılabilir |
Kanalizasyona ya da atık su arıtma tesisine gönderilir |
Mutfak evyesi ve bulaşık makinesinden gelen su da bazı kaynaklarda gri su sayılır; ancak yağ ve yemek artığı içerdiği için arıtılması daha zordur. İmar yönetmeliğinde tanımlanan "hafif gri su" kapsamına yalnızca duş, küvet gibi yıkanma yerleri ile el-yüz yıkama lavabolarından gelen su girer.
Gri Su Sistemi Zorunlu mu?
Evet, belirli büyüklükteki yeni binalarda zorunludur. 11 Mart 2025 tarihli ve 32838 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği değişikliğiyle gri su toplama sistemi aşağıdaki yapılar için zorunlu hâle getirilmiştir:
| Yapı türü |
Zorunluluk eşiği |
| Konaklama amaçlı binalar (otel, tatil köyü vb.) |
Yatak sayısı 200'den fazla |
| Alışveriş merkezleri |
Yapı inşaat alanı 10.000 m²'den büyük |
| Kamu binaları |
Yapı inşaat alanı 30.000 m²'den büyük |
Yönetmeliğin temel şartları
- Toplanacak su: Yalnızca duş, küvet gibi yıkanma yerleri ile el-yüz yıkama lavabolarından gelen hafif gri su toplanabilir.
- Kullanım yeri: Bu kapsamda arıtılan gri su tuvalet rezervuarlarında kullanılır.
- Depo hacmi: Gri su deposu, bağlı rezervuarların günlük toplam su ihtiyacının en az yarısını karşılayacak büyüklükte olmalıdır. Hesap, TS EN 16941-2 standardının Ek-A'sındaki yöntemlerden uygun olanıyla yapılır.
- Tahliye: Gri su deposunun tahliye hattı yağmur suyu şebekesine ya da yağmur suyu deposuna bağlanamaz; atık su şebekesine bağlanır.
Mevcut binalar ve istisnalar
Sağlık ve eğitim yapılarında gri su sistemi zorunlu tutulmaz. Yönetmelik değişikliğinin yürürlüğünden önce yapı ruhsatı başvurusu yapılmış binalarda ve bu tarihten önce ruhsat almış yapıların esaslı tadilatlarında bu şart aranmaz. Aynı değişiklikle belirli yapılarda yağmur suyu toplama sistemi de zorunlu hâle getirilmiştir. Projenizin kapsama girip girmediğini, yapının bulunduğu yerin imar mevzuatı ve ilgili idareyle birlikte değerlendirmenizi öneririz.
Not: Zorunluluk kapsamında olmayan binalarda da gri su sistemi isteğe bağlı olarak kurulabilir. Özellikle su tüketimi yüksek oteller, yurtlar ve spor tesisleri, rezervuar suyunu gri sudan karşılayarak şebeke suyu tüketimini azaltmak için bu sistemleri tercih eder.
Gri Su Sistemleri Nelerdir?
Gri su sistemleri, suyu ne kadar arıttıklarına göre üç temel gruba ayrılır:
| Sistem |
Nasıl çalışır? |
Dikkat edilecek nokta |
| Fiziksel filtrasyon + dezenfeksiyon |
Kıl tutucu ve filtrelerle partikül tutulur, ardından dezenfeksiyon yapılır |
Çözünmüş organik madde giderilmez; depoda bekleyen suda koku ve bulanıklık oluşabilir |
| Biyolojik arıtma |
Havalandırılan tankta mikroorganizmalar organik maddeyi ayrıştırır; ardından çöktürme ve filtrasyon yapılır |
Çıkış suyunun berraklığı çöktürme ve filtrasyonun başarısına bağlıdır |
| MBR (membran biyoreaktör) |
Biyolojik arıtma ile membran filtrasyonu aynı ünitede birleşir; arıtılmış su çok ince gözenekli membranlardan çekilir |
Membranın düzenli temizlenmesi gerekir |
AQUA BELLA gri su arıtma sistemi MBR teknolojisini kullanır. MBR'de biyolojik arıtılmış su ayrıca membrandan geçirildiği için askıdaki katı madde ve bulanıklık büyük ölçüde tutulur; bu da rezervuarda kullanılacak suyun berrak ve depoda kararlı kalmasına yardımcı olur.
MBR Gri Su Arıtma Sistemi Nasıl Çalışır?
- Ayrı toplama: Duş, küvet ve lavabolardan gelen gri su, tuvalet atık suyundan ayrı bir tesisatla toplanır.
- Ön arıtma ve toplama deposu: Kıl ve iri partiküller ızgara ya da kıl tutucuda ayrılır. Su, debinin gün içindeki dalgalanmasını dengeleyen toplama deposunda birikir.
- Biyolojik arıtma (MBR deposu): Blower ve difüzörler tanka hava vererek mikroorganizmaların organik maddeyi ayrıştırmasını sağlar.
- Membran filtrasyonu: Arıtılmış su, MBR deposundaki membran modüllerinden vakum pompasıyla çekilir. Membran, askıdaki katı maddeleri ve biyolojik çamuru tankta tutar.
- Dezenfeksiyon: Membrandan geçen su, projeye göre UV ya da klor dezenfeksiyonundan geçirilir.
- Temiz su deposu ve dağıtım: Arıtılmış su temiz su deposunda birikir ve ayrı bir hatla tuvalet rezervuarlarına gönderilir. Gri su yetmediğinde depo şebeke suyuyla takviye edilir.
- Otomasyon ve yıkama: Seviye anahtarları depoları izler; yıkama pompası membranın düzenli olarak temizlenmesine yardımcı olur.
Önemli: Gri su hattı içme suyu hattına hiçbir şekilde bağlanmaz. Rezervuar hattının ayrı ve işaretli olması, şebeke takviyesinin ise geri akışı önleyecek şekilde yapılması gerekir.
Gri Su Arıtma Sisteminin Bileşenleri
| Bileşen |
Görevi |
| Toplama deposu |
Gri suyun ilk toplandığı, debi dalgalanmasının dengelendiği bölüm |
| MBR deposu |
Biyolojik arıtmanın ve membran filtrasyonunun yapıldığı ana ünite |
| Temiz su deposu |
Arıtılmış suyun rezervuarlara gönderilmeden önce biriktiği depo |
| Vakum pompası |
Arıtılmış suyu membran modüllerinden çeker |
| Blower |
Biyolojik arıtma için gereken havayı üretir |
| Difüzör |
Havayı tank içine ince kabarcıklar hâlinde, eşit dağıtır |
| Seviye anahtarı |
Depo seviyelerini izler; pompaları ve taşma korumasını yönetir |
| Tahliye vanası |
Bakımda ve gerektiğinde depoların kontrollü boşaltılmasını sağlar |
| Yıkama pompası |
Membranın temizliği ve geri yıkama adımlarında kullanılır |
Dezenfeksiyon ünitesinin türü (UV ya da klor) ve depo hacimleri projeye göre belirlenir. UV ve klor ekipmanları için UV cihazları ve klor dezenfeksiyon sistemleri kategorilerimize bakabilirsiniz.
Gri Su Hangi Alanlarda Kullanılır?
Gri su sistemleri, çok sayıda kişinin duş ve lavabo kullandığı, aynı zamanda çok sayıda tuvaletin bulunduğu yapılarda en yüksek faydayı sağlar:
| Yapı |
Neden uygun? |
| Oteller ve tatil köyleri |
Oda başına duş ve lavabo kullanımı yüksektir; 200'den fazla yataklı tesislerde sistem zorunludur. Otel projeleri için otel suyu arıtma çözümlerimize de bakabilirsiniz. |
| Alışveriş merkezleri |
Lavabo ve tuvalet kullanımı yoğundur; 10.000 m²'den büyük AVM'lerde sistem zorunludur. |
| Kamu binaları |
30.000 m²'den büyük kamu binalarında sistem zorunludur. |
| Öğrenci yurtları, spor tesisleri, kışlalar |
Duş kullanımı yüksektir; gri su miktarı rezervuar ihtiyacını rahatça karşılayabilir. |
| Toplu konut ve site projeleri |
Proje aşamasında ayrı tesisat planlanırsa ortak bir sistemle birden çok bloğun rezervuarı beslenebilir. |
Tek bir villa ya da müstakil ev için ayrı tesisat ve depo gerektiği için gri su sistemi her zaman ekonomik olmayabilir; bu yapılarda karar, su tüketimi ve tesisat imkânına göre verilir.
Gri Su Projesi Nedir, Nasıl Hazırlanır?
Gri su projesi; binadaki gri suyun ayrı toplanması, arıtılması, depolanması ve rezervuarlara dağıtılması için hazırlanan mekanik tesisat ve sistem projesidir. Gri su sistemi en verimli şekilde bina projelendirilirken planlanır, çünkü gri su ve rezervuar hatlarının baştan ayrı döşenmesi gerekir.
- İhtiyaç analizi: Kullanıcı sayısı, duş ve lavabo sayısı, rezervuar sayısı ve kullanım saatleri belirlenir.
- Gri su ve rezervuar ihtiyacının hesabı: Günlük toplanabilecek gri su miktarı ile rezervuarların günlük su ihtiyacı karşılaştırılır.
- Depo hacimlerinin belirlenmesi: Depo hacmi, yönetmelikte belirtilen TS EN 16941-2 yöntemlerine göre hesaplanır.
- Tesisat projesi: Gri su toplama hattı, rezervuar besleme hattı, şebeke takviyesi ve tahliye hatları ayrı olarak projelendirilir.
- Sistem seçimi ve yerleşim: MBR ünitesinin kapasitesi, depoların konumu (genellikle bodrum ya da teknik hacim) ve elektrik ihtiyacı belirlenir.
- Kurulum ve devreye alma: Sistem kurulur, biyolojik süreç başlatılır, otomasyon ayarlanır ve işletme ekibine kullanım bilgisi verilir.
Kapasite ve Depo Hacmi Nasıl Hesaplanır?
Gri su sisteminin kapasitesi iki değere göre belirlenir: binada günlük toplanabilecek gri su miktarı ve rezervuarların günlük su ihtiyacı. Sistem, bu ikisinden küçük olanı karşılayacak şekilde boyutlandırılır.
Basit bir örnek: Günde 400 kişinin kullandığı bir binada kişi başı günde 5 kez, her seferinde 6 litre rezervuar suyu kullanıldığı varsayılsın. Rezervuarların günlük ihtiyacı 400 × 5 × 6 = 12.000 litre, yani 12 m³ olur. Yönetmeliğe göre gri su deposu bu ihtiyacın en az yarısını, yani en az 6 m³'ü karşılayacak hacimde olmalıdır.
Not: Bu örnek yalnızca yöntemi göstermek içindir. Kişi başı kullanım, rezervuar hacmi ve gri su miktarı binanın türüne göre değişir; gerçek hesap proje aşamasında TS EN 16941-2'ye göre yapılır.
Gri Su Arıtma Sistemi Bakım Takvimi
Bakım periyotları gri suyun yüküne, kullanım yoğunluğuna ve proje kurgusuna göre değişir. Aşağıdaki tablo genel bir rehberdir:
| Kalem |
Önerilen periyot |
Neye bakılır? |
| Izgara ve kıl tutucu temizliği |
Haftalık |
Kıl ve saç birikimi, debi düşüşü |
| MBR membran temizliği |
1–3 ayda bir |
Membran basınç farkındaki artış, çekilen su miktarındaki düşüş |
| Blower ve difüzör kontrolü |
3–6 ayda bir |
Havalandırma verimi, ses ve titreşim |
| Pompa, vana ve seviye anahtarları |
3–6 ayda bir |
Sızıntı, çalışma düzeni, otomasyon tepkisi |
| Dezenfeksiyon ünitesi |
Üretici talimatına göre |
UV lambası ve kuvars kılıf temizliği ya da klor dozajı |
Düzenli bakım, hem suyun kalitesini korur hem de membranın ömrünü uzatır. Bakım sözleşmesi ve periyodik kontrol için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Gri Su Arıtma Sistemi Fiyatı Neye Göre Belirlenir?
Gri su arıtma sistemleri her binaya göre ayrı boyutlandırıldığı için fiyat projeye özel teklifle belirlenir. Fiyatı etkileyen başlıca etkenler şunlardır:
- Günlük kapasite: Arıtılacak gri su miktarı (m³/gün) ve buna göre MBR ünitesinin büyüklüğü.
- Depo hacimleri: Toplama, MBR ve temiz su depolarının hacmi ve malzemesi.
- Dezenfeksiyon türü: UV, klor ya da ikisinin birlikte kullanılması.
- Otomasyon düzeyi: Seviye kontrolü, uzaktan izleme ve alarm gibi özellikler.
- Kurulum koşulları: Sistemin yerleşeceği alan, taşıma ve tesisat bağlantılarının kapsamı.
Karşılaştırma yaparken sistemin yalnızca kurulum fiyatına değil, enerji tüketimine, bakım ihtiyacına ve membran ömrüne de bakmanızı öneririz.
Keşif ve Teklif İçin Gereken Bilgiler
Size uygun sistemi ve teklifi hazırlayabilmemiz için şu bilgileri paylaşmanız yeterlidir:
- Yapının türü (otel, AVM, kamu binası, yurt, konut) ve proje aşaması (yeni bina ya da mevcut bina),
- Günlük kullanıcı ya da yatak sayısı,
- Duş, küvet, lavabo ve tuvalet rezervuarı sayıları,
- Sistemin kurulacağı alanın yeri ve yaklaşık ölçüleri,
- Varsa mimari ya da mekanik tesisat projesi.
Bilgileri WhatsApp'tan ya da telefonla iletmeniz hâlinde keşif ve projelendirme sürecini birlikte planlayabiliriz. Binanızın içme ve kullanma suyu için endüstriyel su arıtma çözümlerimize de göz atabilirsiniz.
Gri Su Arıtma Hakkında Sık Sorulan Sorular
Gri su nedir?
Gri su; duş, küvet ve lavabolardan gelen, tuvalet atığı içermeyen ve görece az kirli olan atık sudur. Uygun şekilde arıtıldığında binada tuvalet rezervuarlarında yeniden kullanılabilir.
Gri su sistemi zorunlu mu?
11 Mart 2025 tarihli Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği değişikliğiyle 200'den fazla yataklı konaklama tesislerinde, 10.000 m²'den büyük alışveriş merkezlerinde ve 30.000 m²'den büyük kamu binalarında gri su toplama sistemi zorunlu hâle gelmiştir. Sağlık ve eğitim yapılarında zorunlu değildir.
Arıtılmış gri su nerede kullanılır?
Yönetmelik kapsamında kurulan sistemlerde arıtılmış gri su tuvalet rezervuarlarında kullanılır. Gri su hiçbir şekilde içme suyu olarak kullanılmaz ve içme suyu hattına bağlanmaz.
Gri su sistemleri nelerdir?
Gri su sistemleri temel olarak fiziksel filtrasyon ve dezenfeksiyon yapan sistemler, biyolojik arıtma sistemleri ve biyolojik arıtma ile membran filtrasyonunu birleştiren MBR sistemleri olarak gruplanır.
MBR gri su arıtma sistemi nedir?
MBR (membran biyoreaktör), gri sudaki organik maddeyi mikroorganizmalarla ayrıştıran biyolojik arıtma ile çok ince gözenekli membran filtrasyonunu aynı ünitede birleştiren sistemdir. Arıtılmış su membrandan çekildiği için berrak bir çıkış suyu elde edilir.
Gri su deposu ne büyüklükte olmalı?
Yönetmeliğe göre gri su deposu, bağlı rezervuarların günlük toplam su ihtiyacının en az yarısını karşılamalıdır. Hesap TS EN 16941-2 standardındaki yöntemlerle yapılır.
Gri su arıtma sistemi fiyatı ne kadar?
Sistem her binaya göre ayrı boyutlandırıldığı için fiyat; günlük kapasiteye, depo hacimlerine, dezenfeksiyon türüne, otomasyon düzeyine ve kurulum koşullarına göre projeye özel teklifle belirlenir.