Sert Su Nedir? Su Sertliği ve Kireç Nasıl Önlenir

Sert Su Nedir? Su Sertliği, Kireçli Su ve Kireç Nasıl Önlenir? (2026)

Son güncelleme: 8 Kasım 2026 · Hazırlayan: AQUA BELLA Teknik Ekibi

Sert su nedir? Sert su, içinde çözünmüş kalsiyum ve magnezyum miktarı yüksek olan sudur. Sertlik genellikle litrede miligram kalsiyum karbonat (mg/L CaCO3) olarak verilir; Türkiye'de ESKİ gibi su idarelerinin analiz raporlarında ve kombi, boyler kılavuzlarında Fransız sertliği (Fr°, °fH) kullanılır; 1 °fH, 10 mg/L CaCO3'e eşittir.

Ne zaman kireç yapar? Dünya Sağlık Örgütü'ne (WHO) göre sertliği yaklaşık 200 mg/L'nin (20 °fH) üzerindeki su, pH ve alkaliniteye bağlı olarak şebekede ve bina tesisatında kireç birikimine yol açabilir; ısıtılan sert su kalsiyum karbonat tortusu bırakır. WHO sertlik için sağlık temelli bir kılavuz değer önermez.

Türkiye'de sınır var mı? İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'in Ek-1 parametre listesinde toplam sertlik yer almaz. Kireç; iyon değiştirici yumuşatma cihazıyla azaltılır, polifosfat (silifoz) ile kabuk oluşumu sınırlanır, içme suyunda ters ozmoz kullanılır.

Su sertliği, suyun içindeki kalsiyum ve magnezyumun toplam miktarıdır; çaydanlıktaki beyaz tortu, zor köpüren sabun ve kombide biriken kireç bu özellikten kaynaklanır. Bu rehberde sertlik birimlerini, sertlik sınıflarını, Türkiye mevzuatını, ölçümü ve kireç önleme yöntemlerini karşılaştırdık. Bilgiler WHO, Resmî Gazete, ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS), İngiltere İçme Suyu Müfettişliği (DWI), üniversite föyleri ve cihaz kılavuzlarından alınmıştır.

Sert Su Nedir?

Sert su, içinde çözünmüş kalsiyum ve magnezyum miktarı yüksek olan sudur. TDK sözlüğü sert suyu, içinde kalsiyum karbonat, kalsiyum sülfat veya magnezyum tuzları çözünmüş su olarak tanımlar; USGS de sertliği sudaki çözünmüş kalsiyum ve magnezyum miktarı diye açıklar. WHO'ya göre sertliği başta kalsiyum ve magnezyum olmak üzere çok değerlikli metal iyonları oluşturur; sertlik geleneksel olarak suyun sabunla tepkimeye girme kapasitesinin ölçüsüdür.

Sertlik suyun berraklığından anlaşılmaz; değeri ölçümle ya da idarenin analiz raporundan öğrenilir. Kalsiyum ve magnezyumu az olan suya yumuşak su denir; özelliklerini yumuşak suyun özellikleri, faydaları ve zararları yazımızda ele aldık.

Kireç, Kireçli Su ve Geçici-Kalıcı Sertlik

Günlük dilde "kireçli su" ile "sert su" aynı anlamda kullanılır; kimyada ise kireç bir kalsiyum bileşiğinin adıdır. TDK'ya göre kireç; mermer, tebeşir ve kireç taşı gibi taşların özünü oluşturan kalsiyum oksittir (CaO). Su ısıtıldığında kapta kalan beyaz, sert tabaka ise WHO ve USGS'ye göre kalsiyum karbonattır (CaCO3); halk arasında bu tabakaya kireç ya da kireç taşı denir.

Geçici ve kalıcı sertlik

Toplam sertlik iki kısımdan oluşur. Erciyes Üniversitesi laboratuvar föylerine göre:

Geçici (karbonat) sertlik: Kalsiyum ve magnezyum bikarbonatlarından gelir. Su kaynatılınca kalsiyum bikarbonat ayrışır; kalsiyum karbonat çöker, karbondioksit açığa çıkar.
Kalıcı (karbonat olmayan) sertlik: Kalsiyum ve magnezyumun klorür, sülfat, nitrat, fosfat ve silikat tuzlarından gelir; kaynatmakla giderilmez.

Kaynatmak kireci giderir mi?

Kaynatma yalnız geçici sertliği azaltır: çöken kalsiyum karbonat kapta kalır, kalıcı sertlik suda kalmaya devam eder (Erciyes föyleri; Martínez Moya ve Boluda Botella, 2021). Su ısıtıcısında ya da sebil haznesinde biriken kireç, cihaz kılavuzunda tarif edilen kireç çözücüyle temizlenir; sebil için kılavuzlardaki limon tuzu oranlarını sebil temizliği rehberimizde derledik.

Su Sertliği Birimleri: Fransız Sertliği (°fH), Alman Sertliği (°dH) ve mg/L

Su sertliği en çok mg/L CaCO3 (ppm), Fransız sertliği (°fH) ve Alman sertliği (°dH) ile ifade edilir; 1 °fH 10 mg/L CaCO3'e, 1 °dH yaklaşık 17,8 mg/L CaCO3'e eşittir. Aynı Fransız birimi belgelere göre farklı yazılır: ESKİ raporunda "Fr°", Alarko kılavuzunda "°F" ve "°Fr", DemirDöküm kılavuzunda "°fH", Erciyes föyünde "FS". Bu bağlamdaki "°F" Fahrenhayt değildir.

Birim	Tanım	mg/L CaCO3	°fH	°dH
mg/L CaCO3 (ppm)	Litrede 1 mg kalsiyum karbonat	1	0,1	≈0,056
1 °fH (Fransız; Fr°, °F, FS)	100 mL suda 1 mg CaCO3	10	1	0,56
1 °dH (Alman)	100 mL suda 1 mg CaO	≈17,8	1,78	1
1 °e (İngiliz, Clark)	70 mL suda 1 mg CaCO3	≈14,3	≈1,43	≈0,80
1 mmol/L (Ca + Mg)	Litrede 1 milimol sertlik iyonu	100	10	≈5,6
1 gpg (ABD)	1 grain (0,0648 g) CaCO3 / 3,785 L	≈17,1	≈1,71	≈0,96

Tanımlar Erciyes föylerinden; oranlar Alarko (1 °F = 0,56 °dH = 10 ppm), Erciyes Gıda föyü (1 °dH = 1,78 °fH = 1,25 °e), DemirDöküm (300 mg/L = 3 mol/m³) ve NDSU (1 gpg ≈ 17 mg/L) belgelerindendir; ara değerler yaklaşık hesaptır. Örneğin 32 Fr° su 320 mg/L, 3,2 mmol/L ve yaklaşık 18 °dH eder.

Su Ne Zaman Sert Sayılır? Sertlik Sınıfları

Su; USGS'ye göre 120 mg/L, Erciyes föylerine göre 150 mg/L, DWI'ya göre 200 mg/L CaCO3'ün üzerinde "sert" sayılır, yani tek bir uluslararası sınıflandırma yoktur. WHO ise sınıf vermez; yaklaşık 200 mg/L üzerinde şebeke ve bina tesisatında kireç birikimine, yaklaşık 100 mg/L altında borulara aşındırıcılığa dikkat çeker.

Kaynak	Yumuşak	Orta sert	Sert	Çok sert
USGS (ABD)	0–60	61–120	121–180	180'in üzeri
DWI (İngiltere)	100'e kadar	100–150 hafif sert; 150–200 orta sert	200–300	300'ün üzeri
Erciyes Üniversitesi föyleri	0–75	75–150	150–300	300 ve üzeri
NHMRC (Avustralya)	60'ın altı (aşındırıcı olabilir)	60–200 (iyi kalite)	200–500 (artan kireçlenme)	500'ün üzeri (şiddetli kireçlenme)
DemirDöküm kombi kılavuzu	0–15 °fH (0–150)	15–30 °fH (150–300)	30 °fH üzeri (300 üzeri)	Ayrı sınıf yok

Değerler mg/L CaCO3'tür; DemirDöküm satırındaki karşılıklar yaklaşık hesaptır. Bazı sitelerde "WHO sınıflandırması" diye verilen 0–75 / 75–150 / 150–300 / 300 üzeri aralıkları WHO'nun 2022 kılavuzunda yer almaz; Erciyes föyleri gibi ders notlarında geçer. ESKİ'nin Temmuz 2026 raporundaki 32 Fr° (320 mg/L) arıtılmış su; USGS, DWI ve Erciyes ölçeğine göre çok sert, DemirDöküm ölçeğine göre serttir.

Türkiye'de İçme Suyunda Sertlik Sınırı Var mı?

Hayır; İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'in Ek-1 parametre listesinde toplam sertlik, kalsiyum ya da magnezyum için bir sınır değer yer almaz. Bu durum 17.02.2005 tarihli ilk metinde de, Ek-1'in yenilendiği 07.03.2013 değişikliğinde de aynıdır; 20.10.2016 değişikliği yalnız mikrobiyolojik tabloyu değiştirmiştir. Buna karşılık sertlikle ilişkili şu gösterge parametreleri listededir:

İletkenlik: 2500 µS/cm (20 °C)
pH: 6,5–9,5
Sodyum: 200 mg/L
Not: "Su aşındırıcı olmamalıdır."

ESKİ'nin Temmuz 2026 raporunda da yönetmelik sütununda sertlik satırı boştur. DWI'ya göre AB İçme Suyu Direktifi ve İngiltere yönetmelikleri de sertlik için standart koymaz; Avustralya'nın NHMRC kılavuzu ise sıcak su sistemlerinde kireç birikimini sınırlamak için toplam sertliğin 200 mg/L'yi aşmamasını önerir. Türkiye'de yasal sınır olmasa da kombi, boyler ve bulaşık makinesi üreticileri kılavuzlarında su sertliği için kendi değerlerini verir; bu değerler aşağıdaki "Kireç Cihazlara Ne Yapar?" bölümündedir.

Suyunuzun Sertliğini Nasıl Öğrenirsiniz?

Şebeke suyunuzun sertliğini, suyu dağıtan idarenin yayımladığı analiz raporundan öğrenebilirsiniz; DWI da kesin değer için su idaresine sorulmasını, haritaların yerel farkları göstermediğini belirtir. Örneğin Eskişehir Su ve Kanalizasyon İdaresi'nin (ESKİ) Temmuz 2026 raporunda arıtılmış su için toplam sertlik 32 Fr°, kalsiyum 50 mg/L, magnezyum 46 mg/L, TDS 460 mg/L, iletkenlik (25 °C) 766 µS/cm ve sodyum 35 mg/L'dir. Bu değerler o ayın ortalamasıdır ve ilin bütün şebekesine genellenemez. Kuyu suyunda ise sertlik kendi ölçümünüzle ya da laboratuvar analiziyle öğrenilir.

Kalsiyum ve magnezyumdan sertlik hesabı

Raporda ya da ambalajlı su etiketinde yalnız kalsiyum ve magnezyum yazıyorsa sertlik yaklaşık şöyle hesaplanır: Sertlik (mg/L CaCO3) ≈ Kalsiyum × 2,5 + Magnezyum × 4,1. Katsayılar kalsiyum karbonat (100,09), kalsiyum (40,08) ve magnezyumun (24,31) mol kütlelerinden gelir. ESKİ örneğinde 50 × 2,5 + 46 × 4,1 ≈ 314 mg/L, yani yaklaşık 31 °fH eder; bu yaklaşık hesap rapordaki 32 Fr° ile tutarlıdır.

Suyun Sert Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Suyun sert olduğu; ısıtıldığı kaplarda beyaz tortu kalmasından, sabunun zor köpürmesinden ve armatürlerdeki beyaz izlerden anlaşılır, ancak derecesi yalnız ölçümle belirlenir.

Isıtılan kapta ve ütüde kireç: USGS'ye göre sert su ısıtıldığında, örneğin evdeki termosifonda, katı kalsiyum karbonat birikintisi oluşabilir; DWI su ısıtıcısını (kettle), ütüyü ve ev aletlerini de sayar.
Az köpük, sabun kalıntısı: DWI'ya göre sert suda sabun, bulaşık sıvısı ve çamaşır deterjanı daha az köpürür. WHO da sabun kalıntısı oluştuğunu ve temizlik için daha çok sabun gerektiğini belirtir.
Ellerde kalıntı hissi: USGS, sert suyla yıkandıktan sonra ellerde bir kalıntı tabakası hissedilebileceğini ve eller, saç ya da çamaşır için daha çok sabun veya deterjan gerektiğini yazar.
Lavabo, küvet ve klozette iz: DWI lavabo, evye, küvet ve klozette iz kalmasını, Erciyes föyü porselen ve lavabolarda renk bozulmasını sayar.
Çayda yüzey zarı: DWI, özellikle poşet çayın doğrudan bardakta demlendiği durumda sıcak içeceğin yüzeyinde ince bir tabaka oluşabileceğini belirtir.
Tat: WHO'ya göre kalsiyumun tat eşiği, eşlik eden aniyona bağlı olarak 100–300 mg/L arasındadır.

Su Sertliği Nasıl Ölçülür? TDS Metre Neden Yetmez?

Su sertliği, sertlik test kitiyle ya da laboratuvarda EDTA titrasyonuyla ölçülür; TDS metre sertliği ölçmez. Laboratuvarda su örneğine indikatör eklenir ve renk maviye dönene kadar EDTA çözeltisi damlatılır (Erciyes föyleri). Evde kullanılan damla tipi sertlik kitleri de aynı ilkeyle çalışır: renk dönene kadar eklenen damla sayılır ve sonuç kitin kılavuzundaki birimle okunur. Bu tipte bir kit için Su Testi Analiz Sıvısı | Toplam Sertlik Test Kiti ürünümüze bakabilirsiniz.

TDS ile sertlik arasındaki fark

TDS (toplam çözünmüş katı madde) suda çözünmüş bütün tuzların toplamıdır; WHO'ya göre başta kalsiyum, magnezyum, potasyum, sodyum, bikarbonat, klorür ve sülfattan oluşur. Sertlik bu toplamın yalnız kalsiyum ve magnezyum kısmıdır. ESKİ'nin aynı raporunda TDS 460 mg/L, sertlik 320 mg/L CaCO3'tür. Elde kullanılan TDS metreler sonucu suyun elektriksel iletkenliğinden hesaplar; WHO da iletkenliği TDS'yi izlemek için kullanılan bir işletme parametresi olarak verir. Bu ölçüm hangi iyonun suda olduğunu ayırt etmez. İyon değiştirici kalsiyum ve magnezyumu sodyumla yer değiştirdiği için (WHO) yumuşatılmış suyun TDS değeri belirgin düşmeyebilir; cihazın çalıştığı sertlik testiyle anlaşılır. Ayrıntılar TDS nedir, TDS metre ne işe yarar? yazımızdadır.

Kireç Cihazlara Ne Yapar?

Kireç, suyu ısıtan yüzeylerde birikerek cihazın verimini düşürür ve ömrünü kısaltır: DWI ısıtıcı elemanlardaki kirecin bu etkisini belirtir; USGS de kireç tabakasının cihaz ömrünü kısaltabileceğini ve suyu ısıtma maliyetini artırabileceğini yazar. EPA kireci sıcak su borularında, kazanlarda ve ısı değiştiricilerde biriken mineral tabakası olarak tanımlar. Alarko'nun boyler kılavuzuna göre metal yüzeylerde kireç oluşumu 25–40 °C civarında başlar ve sıcaklık arttıkça artar.

Kombi, boyler ve kalorifer tesisatı

DemirDöküm'ün isomiX kombi kılavuzu, su sıcaklığı arttıkça kireçlenme olasılığının da arttığını yazar ve önerilen azami sıcak su sıcaklığını su sertliğine göre sınırlar; aynı bölümde Lejyonella için bir tehlike uyarısı da verir (aşağıdaki not). Kılavuzun arıza tablosunda olası nedenler arasında "ikincil eşanjörde kireç" yer alır; çözüm olarak kirecin temizlenmesi, gerekirse eşanjörün değiştirilmesi yazılır. Kılavuz, kalorifer peteklerini besleyen ısıtma tesisatının dolum suyu için de sertlik sınırı verir. Alarko'nun boyler kılavuzu ise kılavuzda bildirilen kalitede su kullanılmaması nedeniyle oluşan hasarı, garantiyi geçersiz kılan durumlar arasında sayar.

Belge	Konu	Su sertliğiyle ilgili değer
DemirDöküm isomiX kombi	Önerilen azami sıcak su sıcaklığı	0–15 °fH: 65 °C; 15–30 °fH: 55 °C; 30 °fH üzeri: 50 °C
DemirDöküm isomiX kombi	Isıtma tesisatı dolum suyu (50 kW altı)	Tesisat hacmi 20 l/kW'a kadar: 300 mg/L altı; 20–40 l/kW: 150 mg/L; 40 l/kW üzeri: 5 mg/L
DemirDöküm Nitromix kombi	Isıtma tesisatı dolum suyu (50 kW altı)	20 l/kW'a kadar: 300 mg/L altı; 20–50 l/kW: 200 mg/L; 50 l/kW üzeri: 2 mg/L
Alarko boyler	Kullanım suyu toplam sertliği	10–20 °Fr (100–200 ppm)
Arçelik 9301 SI bulaşık makinesi	Sertlik ayarı ve tuz	6 kademeli ayar; su 5 dH'nin altındaysa tuz kullanılmaz
BSH bulaşık makinesi	Sertlik ayarı	0–1,1 mmol/L: H00; 5,5–8,9 mmol/L: H07

ESKİ örneğindeki 32 Fr° su isomiX tablosunda "sert" sınıfa girer ve Alarko'nun boyler aralığının üzerindedir.

Önemli: Sıcak su sıcaklığını kireç için düşürmeden önce Lejyonella riskini dikkate alın. DemirDöküm isomiX kılavuzu, sıcaklık ayarı bölümünde Lejyonella bakterisinin 60 °C altındaki sıcaklıklarda çoğaldığını belirten bir tehlike uyarısı verir. WHO'ya göre Lejyonella 25–50 °C arasında çoğalır; sıcak su sistemlerinde ısıtıcıdan çıkan suyun 60 °C'nin, tesisattaki suyun 50 °C'nin üzerinde tutulması önerilir. WHO aynı yerde, 50 °C üzerindeki sıcak suyun küçük çocuk ve yaşlılarda haşlanma riski taşıdığını ve tesisatta biriken kireç ile tortunun Lejyonella'nın çoğalmasını desteklediğini de belirtir. Ayarı cihaz kılavuzuna göre ya da yetkili servisle yapın.

Çamaşır ve bulaşık makinesi

Sert suda deterjan daha az köpürür (DWI); Erciyes föyü sert suyun kumaşları yıprattığını da sayar. AB'nin 648/2004 sayılı Deterjan Tüzüğü, çamaşır deterjanı ambalajında yumuşak, orta ve sert su için ayrı dozaj yazılmasını zorunlu tutar; paketin kaç yıkamaya yettiği ise 2,5 mmol/L (250 mg/L CaCO3, 25 °fH) orta sertlikteki suya göre belirtilir. Bulaşık makinesinde ise Arçelik 9301 SI kılavuzuna göre makinedeki su yumuşatma sistemi suyun sertliğini azaltır ve bulaşık makinesi tuzuyla çalışır. Arçelik ayrıca yumuşak su nedeniyle camda korozyon oluşabileceğini ve su 5 dH'nin (yaklaşık 89 mg/L) altındaysa tuz kullanılmamasını yazar.

Sert Su Sağlığa Zararlı mı?

WHO, içme suyunda bulunan düzeylerde sertliğin sağlık açısından endişe konusu olmadığını belirtir ve sertlik için sağlık temelli bir kılavuz değer önermez; USGS de sertliği sağlık sorunu değil, günlük kullanımda sıkıntı yaratan bir özellik olarak tanımlar. WHO'ya göre sertlik daha çok suyun tadını ve kullanım kolaylığını etkiler; bazı durumlarda tüketiciler 500 mg/L'nin üzerindeki sertliğe katlanır. WHO ayrıca içme suyunun kalsiyum ve magnezyum alımına katkı sağlayabileceğini; magnezyumun ya da sertliğin kalp-damar kaynaklı ölümlere karşı koruyucu etkisine dair epidemiyolojik kanıtların ise tartışmalı olduğunu ve nedensellik kanıtlamadığını not eder. Böbrek taşı, cilt veya saç gibi sağlık sorularında hekiminize danışın.

Kireç Nasıl Önlenir? Yöntemlerin Karşılaştırması

Kireç; sertliği düşüren iyon değiştirici yumuşatma cihazıyla, sertliği değiştirmeden kabuk oluşumunu sınırlayan polifosfat (silifoz) dozlamasıyla ya da içme suyu için ters ozmozla önlenir. WHO'ya göre çöktürmeli yumuşatma ve katyon değişimi sertliği düşürebilir.

Yöntem	Sertliği düşürür mü?	Kullanım yeri	Sınır ve dikkat
İyon değiştirici yumuşatma	Evet; Ca ve Mg yerine sodyum verir	Bina ya da daire girişi, sıcak su hattı	Tuzla rejenerasyon; sodyum artar; içme musluğu ayrı tutulur
Polifosfat (silifoz)	Hayır	Kombi, boyler ve sıcak su hattı önü	Rehber sınır 360 mg/L ve 80 °C; dozlayıcı 3–6 ayda bir doldurulur (Kurita)
Ters ozmoz	Evet, bağlandığı muslukta	İçme ve yemek suyu	Atık su akımı oluşur; membran sert suda kireçlenebilir
Manyetik, elektronik cihaz	Hayır; DWI'ya göre manyetik cihazlar suyu yumuşatmaz	-	ABD Ordusu'nun 2001 testlerinde kireç kontrolünde etkili bulunmadı
Kaynatma	Yalnız geçici sertliği	Az miktarda su	Kalıcı sertlik kalır; tortu kapta birikir
Limon tuzu ve benzeri asitli temizleyici	Hayır	Oluşmuş kireci çözmek	Cihaz kılavuzundaki yöntem izlenir

İyon değiştirici su yumuşatma cihazı

Yumuşatma cihazında su, katyon reçinesiyle dolu bir tanktan geçer; reçine kalsiyum ve magnezyumu tutup yerine sodyum bırakır. Reçine doyunca sodyum klorürlü tuzlu suyla yeniden yüklenir; bu işleme rejenerasyon denir (WHO; NDSU). Cihazın çalışmasını su yumuşatma cihazları nedir ve ne işe yarar?, tuz ve reçine döngüsünü rejenerasyon nedir? yazılarımızda anlattık. Kurulumdan önce bilinmesi gerekenler:

Sodyum artar: NDSU'ya göre giderilen her 1 grain (yaklaşık 17 mg/L) sertlik için suya yaklaşık 8 mg/L sodyum geçer. ESKİ örneğindeki 320 mg/L sertliğin tamamı giderilirse bu kuralla yaklaşık 150 mg/L sodyum eklenir ve rapordaki 35 mg/L ile toplam 185 mg/L civarına çıkar; yönetmelikteki sodyum gösterge değeri 200 mg/L'dir (yaklaşık hesap). NDSU, gerekirse sodyum klorür yerine potasyum klorür kullanılabileceğini, bunun daha pahalı olduğunu ve rejenerasyonda yaklaşık %10 daha fazla gerektiğini yazar.
İçme musluğu ayrı tutulur: DWI ve NDSU, içme ve yemek için mutfakta yumuşatılmamış bir musluk bırakılmasını önerir. DWI gerekçe olarak fazla sodyumun düşük tuzlu diyet uygulayanlar ve prematüre bebekler için sorun olabileceğini belirtir.
Tesisat: DWI, yapay olarak yumuşatılmış suyun tesisata aşındırıcı olabileceğini ve bakır ile kurşun çözünmesine yol açabileceğini belirtir. WHO ise 100 mg/L altındaki yumuşak suyun borulara daha aşındırıcı olabileceği uyarısının katyon değiştiriciyle yumuşatılmış su için her zaman geçerli olmadığını not eder.
Yalnız sıcak su tarafı: DWI'ya göre yumuşatıcıyı yalnız sıcak su deposunun ya da kazanın önüne takmak, bütün suyu yumuşatmaktan daha ekonomik bir kireç önleme yoludur.
Bakım: DWI cihazın yetkin bir tesisatçıya taktırılmasını ve bakım sözleşmesi düşünülmesini önerir; bakımsız cihazda hijyen sorunu olabileceğini belirtir.

Polifosfat (silifoz) kireç önleyici

Polifosfat dozlayıcılar suyu yumuşatmaz; suya çok az fosfat vererek kalsiyum karbonat kabuğunun oluşmasını önlemeye çalışır. Kurita'nın Siliphos teknik belgesine göre ürün, inorganik fosfatlar ve sodyum silikattan oluşan, yaklaşık 2 cm çaplı camsı kürelerdir; dozlayıcıda yavaş çözünür, önerilen dozaj 2–5 ppm P2O5'tir ve "eşik inhibitörü" olarak çalışır. Belgedeki uygulama şemalarında dozlayıcı, çatı deposunun ve sıcak su üreten ısıtıcının önüne konur. Rehber sınır 360 mg/L CaCO3 sertlik ve 80 °C'dir; hızlı bir kireç çözücü değildir ve dozlayıcı 3–6 ayda bir doldurulur. Kalsiyum ve magnezyumu sudan almadığı için ölçülen sertlik değişmez. Kullanım yerlerini silifoz filtre nedir ve ne işe yarar? yazımızda anlattık; 5'' Shell Silifoz Filtre Kireç Önleyici bu tipte bir üründür.

Ters ozmoz: içme suyu için

Ters ozmoz, içme ve yemek suyunda sertliği de azaltan bir membran yöntemidir: WHO'ya göre ters ozmoz tek değerlikli iyonları bile tutar; nanofiltrasyon da kalsiyum ve magnezyum gibi iki değerlikli iyonların yüksek bir bölümünü tutar. Görece derişik bir atık su akımı da üretir (WHO) ve yalnız bağlandığı musluğu besler. Sert su membranı da kireçlendirebilir: DuPont, ev tipi FilmTec Aqualast 1812-HR membranını yüksek TDS ve sertlikteki sularda kireçlenmeye karşı geliştirdiğini belirtir. Cihaz kademeleri için ters ozmoz su arıtma cihazı yazımıza bakabilirsiniz.

Manyetik ve elektronik kireç önleyiciler

Manyetik cihazların kireci önlediğine dair bağımsız kanıt zayıftır. ABD Ordusu Mühendisler Birliği'nin 2001 tarihli teknik bülteni, ısı değiştiricilerde test edilen üç manyetik ve elektronik cihazın hiçbirinin kabuk oluşumunu kontrol grubuna göre açıkça azaltmadığını ve bu cihazların kireç kontrolünde etkili olmadığını yazar. 2021 tarihli hakemli bir derleme, manyetik ve elektromanyetik yöntemlerin etkinliğinin açıkça kanıtlanmadığını belirtir. DWI bu cihazların suyu yumuşatmadığını vurgular ve iade koşuluyla alınmasını önerir.

Hangi Amaca Hangi Çözüm?

Doğru yöntem, korumak istediğiniz yere ve suyun kullanım amacına göre seçilir; önce sertlik değeri öğrenilir.

İhtiyacınız	Uygun yöntem	Kaynaklara göre dikkat
Bütün evde armatür, makine ve kombiyi korumak	Bina ya da daire girişine iyon değiştirici yumuşatma cihazı	İçme ve yemek için yumuşatılmamış mutfak musluğu (DWI, NDSU)
Yalnız kombi ve sıcak suyu korumak	Sıcak su deposu ya da kazan önüne yumuşatıcı (DWI) veya polifosfat dozlayıcı	Polifosfat için 360 mg/L ve 80 °C rehber sınırı (Kurita); sıcaklık ayarında Lejyonella uyarısı (WHO, DemirDöküm)
İçme ve çay suyu	Tezgâh altı ters ozmoz	Sert su membranı kireçlendirebilir (DuPont)
Çamaşır ve bulaşık	Makinenin sertlik ayarı, bulaşık tuzu, ambalajdaki sert su dozu	Su 5 dH'nin altındaysa tuz kullanılmaz (Arçelik)
Oluşmuş kireci sökmek	Cihaz kılavuzundaki kireç çözücü	Suyun sertliğini değiştirmez
Önce durumu öğrenmek	İdare raporu, sertlik test kiti, laboratuvar analizi	TDS metre sertliği göstermez

Yumuşatma cihazında model ve kapasite, suyun sertliğine ve günlük su kullanımına göre belirlenir; NDSU da iki rejenerasyon arasındaki sürenin suyun sertliğine ve kullanılan su miktarına bağlı olduğunu yazar. Ev, apartman ve kazan dairesi seçenekleri su yumuşatma cihazları kategorimizde yer alır.

Sık Sorulan Sorular

Sert su nedir?

Sert su, içinde çözünmüş kalsiyum ve magnezyum miktarı yüksek olan sudur. Sertlik genellikle mg/L kalsiyum karbonat ya da Fransız sertliği (°fH) olarak verilir; 1 °fH 10 mg/L'dir. USGS 120 mg/L'nin, DWI 200 mg/L'nin üzerini sert kabul eder.

Kireçli su ile sert su aynı şey mi?

Günlük dilde aynı anlamda kullanılırlar. Kimyada ise kireç kalsiyum oksittir (TDK); ısıtılan kaplarda kalan beyaz tortu kalsiyum karbonattır (WHO, USGS). Yani "kireçli su", ısıtılınca kireç tortusu bırakan sert sudur.

Geçici ve kalıcı sertlik nedir?

Geçici sertlik kalsiyum ve magnezyum bikarbonatlarından gelir ve su kaynatılınca kalsiyum karbonat olarak çöker. Kalıcı sertlik bu iyonların klorür, sülfat, nitrat, fosfat ve silikat tuzlarından gelir ve kaynatmakla giderilmez. İkisinin toplamı toplam sertliktir (Erciyes föyleri).

Fransız sertliği nedir, Alman sertliğine nasıl çevrilir?

Fransız sertliği (°fH, Fr°), litrede 10 mg kalsiyum karbonata eşdeğer sertliktir. Alman sertliği (°dH) litrede 10 mg kalsiyum oksittir ve yaklaşık 17,8 mg/L CaCO3'e eşittir. °dH değeri 1,78 ile çarpılınca °fH, °fH değeri 0,56 ile çarpılınca °dH bulunur.

Türkiye'de içme suyunda sertlik sınırı var mı?

Hayır. İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik'in Ek-1 parametre listesinde toplam sertlik, kalsiyum ya da magnezyum için sınır değer yoktur. Listede iletkenlik (2500 µS/cm), pH (6,5–9,5), sodyum (200 mg/L) ve "su aşındırıcı olmamalıdır" notu yer alır.

Su sertliği kaç olmalı?

İçme suyu için yasal bir hedef değer yoktur. WHO'ya göre yaklaşık 200 mg/L üzerinde kireç birikimi, yaklaşık 100 mg/L altında borulara aşındırıcılık görülebilir. Üreticiler kendi değerlerini verir; örneğin Alarko boyler için 10–20 °Fr ister.

Sert su içilir mi, sağlığa zararlı mı?

WHO, içme suyunda bulunan düzeylerde sertliğin sağlık açısından endişe konusu olmadığını belirtir ve sertlik için sağlık temelli kılavuz değer önermez; USGS de sertliği sağlık sorunu saymaz. Sertlik daha çok tadı ve kullanım kolaylığını etkiler. Kişisel sağlık sorularınız için hekiminize danışın.

Sert su cilde ve saça etki eder mi?

USGS'ye göre sert suda sabun kalsiyumla tepkimeye girip sabun kalıntısı oluşturur; yıkandıktan sonra ellerde bir kalıntı tabakası hissedilebilir ve eller, saç ya da çamaşır için daha çok sabun veya deterjan gerekir. USGS sertliği sağlık sorunu değil, günlük kullanımda sıkıntı yaratan bir özellik olarak tanımlar. Cilt veya saçla ilgili bir rahatsızlığınız varsa hekiminize danışın.

TDS metre su sertliğini ölçer mi?

Hayır. TDS metre suda çözünmüş bütün tuzların toplamını iletkenlikten hesaplar; sertlik ise yalnız kalsiyum ve magnezyumdur. ESKİ'nin Temmuz 2026 raporunda aynı suyun TDS değeri 460 mg/L, sertliği 320 mg/L CaCO3'tür. Sertlik, test kitiyle ölçülür.

Kaynatmak kireci giderir mi?

Kısmen. Kaynatma, bikarbonattan gelen geçici sertliği kalsiyum karbonat olarak çöktürür ve çöken kireç kapta kalır. Klorür, sülfat ve nitrat tuzlarından gelen kalıcı sertlik ise kaynatmakla giderilmez (Erciyes föyleri).

Sert su kombiye zarar verir mi?

Sert su kombinin sıcak su tarafında kireçlenmeyi artırır. DemirDöküm kılavuzu 30 °fH üzerindeki suda önerilen azami sıcak su sıcaklığını 50 °C verir ve arıza tablosunda ikincil eşanjörde kireci olası nedenler arasında sayar. Aynı kılavuz Lejyonella için tehlike uyarısı verir; WHO da sıcak su sistemlerinde ısıtıcıdan çıkan suyun 60 °C'nin üzerinde tutulmasını önerir. Sıcaklık ayarı kılavuza göre ya da yetkili servisle yapılır.

Bulaşık makinesinde sertlik ayarı ve tuz neden gerekir?

Makinedeki su yumuşatma sistemi şebeke suyunun sertliğini azaltır ve bulaşık makinesi tuzuyla çalışır (Arçelik 9301 SI). Ayar suyun sertliğine göre seçilir; BSH bunu mmol/L cinsinden verir. Arçelik, su 5 dH'nin altındaysa tuz kullanılmamasını yazar.

Su çok yumuşak olursa sorun olur mu?

Olabilir. WHO'ya göre sertliği yaklaşık 100 mg/L'nin altındaki su, düşük tampon kapasitesi nedeniyle borulara daha aşındırıcı olabilir; WHO bunun katyon değiştiriciyle yumuşatılmış su için her zaman geçerli olmadığını not eder. DWI ise yapay olarak yumuşatılmış suyun tesisatta bakır ve kurşun çözünmesine yol açabileceğini belirtir. Arçelik de yumuşak su nedeniyle bulaşık makinesinde camda korozyon oluşabileceğini yazar.

Yumuşatılmış su içilir mi?

DWI ve NDSU, içme ve yemek için mutfakta yumuşatılmamış bir musluk bırakılmasını önerir, çünkü yumuşatıcı kalsiyum ve magnezyumun yerine sodyum verir. NDSU'ya göre giderilen her 1 grain (yaklaşık 17 mg/L) sertlik için suya yaklaşık 8 mg/L sodyum geçer. DWI, fazla sodyumun prematüre bebekler ve düşük tuzlu diyet uygulayanlar için sorun olabileceğini belirtir; sodyum kısıtlı diyet uygulayanlar hekimine danışmalıdır.

Silifoz suyu yumuşatır mı?

Hayır. Silifoz (Siliphos) gibi polifosfatlar eşik inhibitörüdür: kalsiyum ve magnezyumu sudan almaz, kalsiyum karbonat kabuğunun oluşmasını önlemeye çalışır. Kurita'nın teknik belgesi rehber sınırı 360 mg/L CaCO3 sertlik ve 80 °C olarak verir.

Ters ozmoz kireci tutar mı?

Evet, bağlandığı muslukta sertliği de azaltır: WHO'ya göre ters ozmoz tek değerlikli iyonları bile tutan bir membran işlemidir, bu yüzden kalsiyum ve magnezyum da membranda kalır. Sert su ise membranın kendisinde kireçlenmeye yol açabilir.

Manyetik kireç önleyici işe yarar mı?

Bağımsız testler bunu desteklemiyor. ABD Ordusu'nun 2001 tarihli teknik bülteni bu cihazların kireç kontrolünde etkili olmadığını yazar; 2021 tarihli hakemli bir derleme de etkinliğin açıkça kanıtlanmadığını belirtir. DWI'ya göre bu cihazlar suyu yumuşatmaz.